Διαβάζω αυτές τις μέρες το βιβλίο Democracy in America του Γάλλου Alexis de Tocqueville. Το βιβλίο αυτό, που εκδόθηκε στο διάστημα 1835-1840, δεν περιορίζεται σε ξερή περιγραφή των θεσμών αλλά μπαίνει βαθιά και στα ήθη και την νοοτροπία των αμερικανών της εποχής εκείνης. Κάποια από αυτά που γράφει είναι αναχρονιστικά (π.χ. η ευρεία ισότητα που παρατήρησε ο συγγραφέας στις αρχές του 19ου αιώνα στις ΗΠΑ δεν υπάρχει πια) αλλά ακόμα βρίσκει κανείς πολύ ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις. Την προσοχή μου τράβηξε ένα μικρό κεφάλαιο στο δεύτερο μέρος με τίτλο The principle of interest rightly understood. Γράφει σε αυτό ο de Tocqueville:

The American moralists do not profess that men ought to sacrifice themselves for their fellow-creatures because it is noble to make such sacrifices; but they boldly aver that such sacrifices are as necessary to him who imposes them upon himself as to him for whose sake they are made.

Montaigne said long ago «Were I not to follow the straight road for its straightness, I should follow it for having found by experience that in the end it is commonly the happiest and most useful track»

The principle of interest rightly understood produces no great acts of self-sacrifice, but it suggests daily small acts of self-denial. By itself it cannot suffice to make a man virtuous, but it disciplines a number of citizens in habits of regularity, temperance, moderation, foresight, self-command.

I do not think upon the whole that there is more egotism among us than in America; the only difference is, that there it is enlightened- here it is not. Every American will sacrifice a portion of his private interests to preserve the rest.

Προχωράει μετά να εξηγήσει ότι η θρησκευτική πίστη παίζει κάποιο ρόλο στη στάση αυτή, αλλά δεν μπορεί να την εξηγήσει απόλυτα. Δεν θεωρεί δηλαδή ότι οι άνθρωποι συμπεριφέρονται έτσι αποκλειστικά επειδή προσδοκούν ανταμοιβή μετά θάνατον. Η επίγεια ζωή τους ενδιαφέρει πρωτίστως.

Βρίσκω επίκαιρες αυτές τις ιδέες για τη σημερινή Ελλάδα, όπου η πλειοψηφία θα έλεγα του λαού επιδεικνύει μια άκρατη ιδιοτέλεια και πλήρη αδιαφορία για το κοινό καλό. Επικεντρώνει κοντόφθαλμα και βραχυπρόθεσμα στο άμεσο συμφέρον και αδυνατεί να συνειδητοποιήσει ότι δεν μπορεί ένας πολίτης και η οικογένειά του να ευημερούν πλήρως σε μια χώρα που παραπέει, δεν μπορούν να είναι απόλυτα ευτυχισμένοι σε ένα σπίτι που λάμπει όταν ο τριγύρω δημόσιος χώρος έχει τα μαύρα του τα χάλια. Η ιδιοτέλειά μας, που λέει και ο de Tocqueville, είναι unenlightened.

Ίσως αυτή η αρχή του de Tocqueville να είναι ένας τρόπος να επανεμπεδωθούν στον λαό μας οι παραδοσιακές αξίες, αρκεί να πειστεί ότι, σε τελική ανάλυση, οδηγούν σε μια πιο ευτυχισμένη ζωή. Η ηθική και η επιδίωξη του ατομικού συμφέροντος δεν είναι ασυμβίβαστα πράγματα. Αρκεί να μπορεί να δει κανείς λίγο παραπέρα από τη μύτη του.

Advertisements