Του Χαρίλαου Ν. Ψαραύτη
Καθηγητή Σχολής Ναυπηγών ΕΜΠ

Με την ευκαιρία του Νέου Έτους, ο Πρόεδρος της ∆ηµοκρατίας είπε, µεταξύ άλλων, τα εξής: «Η χρονιά που φεύγει κατέδειξε ότι πλέον δεν µπορούµε να εθελοτυφλούµε µπροστά σε µια σειρά από παθογένειες, δυσλειτουργίες ενός πολιτισµικού πρότυπου, η πτώχευση του οποίου είναι πλέον κοινώς παραδεκτή.» Εξειδικεύοντας τη θέση αυτή, καταθέτω µια άλλη: «το σύστηµα των ∆ηµοσίων ΑΕΙ στην Ελλάδα, έτσι όπως λειτουργεί σήµερα, έχει οριστικά χρεοκοπήσει». Και επειδή πιθανότατα θα κατηγορηθώ από διάφορους κύκλους για την άποψη αυτή, ποσώς µε ενδιαφέρει, µια και το ζητούµενο για µένα δεν είναι να χαϊδέψω κάποια αυτιά, αλλά να πω αυτά που θεωρώ σωστά. Τονίζω προκαταβολικά ότι δεν ανήκω σε καµία ‘παράταξη’, ούτε και πρόσκειµαι κοµµατικά σε κάποιο πολιτικό χώρο.

Αρχίζω χειροπιαστά: Ποια καλύτερη απόδειξη υπάρχει ότι το σύστηµα έχει χρεοκοπήσει, από την κραυγαλέα αδυναµία του να αποτρέψει καταστροφές της περιουσίας ΑΕΙ όπως ΕΜΠ, ΑΣΟΕΕ, ΑΠΘ, και άλλων; Και µάλιστα από καταληψίες που δεν έχουν ούτε σχέση µε τα ΑΕΙ, ούτε συγκεκριµένα αιτήµατα προς αυτά, αλλά ανενόχλητοι και πάντοτε ατιµώρητοι, µπαίνουν, σπάνε, καίνε, κλέβουν και βγαίνουν, όπου θέλουν, όποτε θέλουν, όσες φορές θέλουν, χωρίς να δίνουν λογαριασµό σε κανένα. Ο νόµος περί πανεπιστηµιακού ασύλου (παλιός η νέος δεν έχει σηµασία) έχει διαχρονικά µεταλλαχθεί από το δηµοκρατικό δικαίωµα της ελευθερίας της έκφρασης, στο κεκτηµένο δικαίωµα της ατιµώρητης καταστροφής της περιουσίας του Ελληνικού λαού. Και προφανώς οι καταληψίες παραβιάζουν το πραγµατικό άσυλο αν δεν µε αφήνουν να παω στο γραφείο µου η στην τάξη να κάνω µάθηµα, πολλώ µάλλον να κάνω µια διάλεξη σε θέµα της αρεσκείας µου. Όµως, λίγους έχω ακούσει να καταγγέλλουν την παραβίαση αυτή. Ούτε η Πολιτεία, ούτε οι Πρυτανικές αρχές, ούτε η ευρύτερη πανεπιστηµιακή κοινότητα, ούτε κανένας άλλος, κοµµάτων και άλλων παρατάξεων συµπεριλαµβανοµένων, κάνουν η προτείνουν κάτι ουσιαστικό για να σταµατήσει το άθλιο φαινόµενο του µεταλλαγµένου ασύλου. Και πιστεύω ότι δεν κάνουν κάτι όχι επειδή δεν µπορούν, αλλά επειδή προτιµούν την εύκολη λύση: να πετάνε το µπαλάκι ο ένας στον άλλο, µη έχοντας τα κότσια (για να µην αναφέρω κάποιο άλλο µέλος του ανθρώπινου σώµατος) να αναλάβουν τις ευθύνες τους, πιθανότατα γιατί αυτές συνεπάγονται κάποιο (κακώς εννοούµενο) πολιτικό κόστος.

Η καραµέλα ότι το άσυλο µπορεί να περιφρουρηθεί αποτελεσµατικά από την ίδια την πανεπιστηµιακή κοινότητα είναι θέση ροµαντική και πιθανώς σωστή εάν ο κόσµος ήταν αγγελικά πλασµένος. Μια και το τελευταίο δεν ισχύει, η θέση αυτή είναι ξεπερασµένη και τουλάχιστον αφελής. Ας µας πούνε αυτοί που την πρεσβεύουν, γιατί δεν έχει λύσει το πρόβληµα τόσα χρόνια τώρα; Το καθηγητικό προσωπικό των ΑΕΙ έχει προσληφθεί για να διδάσκει και να κάνει έρευνα, όχι για να παίζει το ρόλο του ‘µπράβου’ που θα αντιπαρατεθεί µε κουκουλοφόρους που κατεβαίνουν µε λοστούς, καδρόνια, πέτρες, µπιτόνια βενζίνης, η ίσως και όπλα. Όσο δε για τους φοιτητές που καλούνται να προτάξουν τα στήθη τους σε µια τέτοιου είδους περιφρούρηση, εάν κάποιος από αυτούς πάθει το παραµικρό, ποιος θα αναλάβει την ευθύνη που τους εξέθεσε στον κίνδυνο; Οι Πρυτανικές αρχές, οι φοιτητικές παρατάξεις, κάποιο άλλο συνδικαλιστικό όργανο, η µήπως κάποιο κόµµα;

Κακά τα ψέµατα. Αν υπήρχε ισχυρή πολιτική βούληση και συναίνεση να λυθεί το πρόβληµα της καταστρατήγησης του ασύλου, θα βρισκόταν και τρόπος να λυθεί, άµεσα και αποτελεσµατικά. ∆εν λύνεται ακριβώς επειδή η µη λύση του βολεύει αρκετούς. Και για όσους δυσαρεστηθούν µε τη θέση µου αυτή, και κάνουν τον αφελή ρωτώντας, µα πως άραγε µπορεί να λυθεί το πρόβληµα, ας αναρωτηθούν, για ποιο λόγο το πρόβληµα αυτό δεν υφίσταται στα πανεπιστήµια του πολιτισµένου κόσµου; Γιατί δεν βλέπουµε µε ποιο τρόπο λειτουργούν αυτά και επιµένουµε σε ένα µοντέλο που αποδεδειγµένα δεν έχει λειτουργήσει; Και να µην ακούσω ότι στην Οξφόρδη η στο ΜΙΤ υπάρχει λιγότερη ελευθερία έκφρασης από ότι στο ΕΜΠ η την ΑΣΟΕΕ.

Παρόµοια ερωτήµατα µπορούν να τεθούν και για αρκετά άλλα θέµατα των Ελληνικών ΑΕΙ. Σε ποια σοβαρή χώρα του κόσµου τα ΑΕΙ έχουν τόσο λίγη αυτονοµία και εξαρτώνται τόσο ολοκληρωτικά από το Κράτος, ακόµη και σε επουσιώδη θέµατα εσωτερικού κανονισµού λειτουργίας; Σε ποια χώρα τα κόµµατα έχουν τόση καθολική ανάµιξη στις υποθέσεις των ΑΕΙ; Σε ποια χώρα οι φοιτητές εκλέγουν Πρυτάνεις ΑΕΙ και Προέδρους Σχολών και αποφασίζουν πότε θα είναι τα ΑΕΙ ανοικτά η κλειστά; Σε ποιο σοβαρό ΑΕΙ του κόσµου η Σύγκλητος (η άλλο όργανο διοίκησης) άγεται και φέρεται από οποιουσδήποτε επιθυµούν να µπουκάρουν την ώρα της συνεδρίασης; Ποιο σοβαρό ΑΕΙ είναι γεµάτο από graffiti που σε κάνουν να ντρέπεσαι να καλέσεις κάποιον να το επισκεφθεί; Σε ποιο σοβαρό πανεπιστήµιο τα µαθήµατα δεν γίνονται επειδή οι φοιτητικοί σύλλογοι έχουν γενική συνέλευση, η οποία γίνεται πάντα σε ώρες µαθηµάτων, µετατρέποντας de facto τα ΑΕΙ σε καφενεία; Σε ποιο σοβαρό ίδρυµα µπορείς να δώσεις ένα µάθηµα όσες φορές θέλεις, και δεν σε διώχνουν άµεσα αν η βαθµολογία σου πέσει κάτω από ένα µίνιµουµ, έστω και αν πληρώνεις δίδακτρα; Η απάντηση σε όλα τα ερωτήµατα αυτά είναι µια και πασίγνωστη, αλλά κανένας δεν τολµάει να την πει: ΠΟΥΘΕΝΑ. Μόνο εδώ στην Ελλάδα τα έχουµε εφεύρει όλα αυτά, λες και είµαστε από άλλο πλανήτη. Νοµίζετε ότι οι φοιτητές σέβονται περισσότερο τα Ελληνικά ΑΕΙ και τους υπηρετούντες σ’ αυτά επειδή τα ανωτέρω συµβαίνουν στην Ελλάδα; Ακριβώς το αντίθετο ισχύει.

Προφανώς και έχουν δικαιώµατα οι φοιτητές, και ιδού ποιο νοµίζω ότι είναι το κυριότερο. Είναι η απαίτηση τα Ελληνικά δηµόσια ΑΕΙ να είναι εφάµιλλα των καλύτερων ξένων. Η απαίτηση είναι δίκαιη γιατί τα Ελληνικά πανεπιστήµια χρηµατοδοτούνται από το υστέρηµα του Έλληνα φορολογούµενου και οι φοιτητές µπήκαν σ’ αυτά µε µεγάλο κόπο, ξοδεύοντας µάλιστα ουκ ολίγα στα ιδιωτικά φροντιστήρια για προετοιµασία. Ας δούµε όµως τη λίστα των 500 πρώτων ΑΕΙ του κόσµου, την οποία διαχειρίζεται το πανεπιστήµιο Jiao Tong της Σαγκάης, µε 38.000 φοιτητές και 2.800 µέλη ∆ΕΠ (για πατε εκεί να κάνετε κατάληψη). Στη λίστα αυτή φιγουράρουν µόνο δύο Ελληνικά ΑΕΙ, τα Πανεπιστήµια Αθηνών και Θεσσαλονίκης, στις θέσεις 243 και 391 αντίστοιχα. Το ΕΜΠ, παρά τις εξαιρετικές επιδόσεις του στα ευρωπαϊκά ερευνητικά προγράµµατα, δεν είναι στη λίστα, ούτε άλλωστε άλλο Ελληνικό ΑΕΙ. Άραγε η αβυσσαλέα αυτή επίδοση ως χώρα απασχολεί τους καθ’ ύλην αρµόδιους; Θεωρώ υποχρέωση προς τους φοιτητές των ΑΕΙ να δούµε πως η κατάσταση αυτή θα αναστραφεί. Αλλά στη γενική συζήτηση για τα προβλήµατα των ΑΕΙ, δεν έχω ακούσει το παραµικρό για το θέµα αυτό από κανένα.

Αντίθετα, γίνεται ατέλειωτη συζήτηση για πάσης φύσεως άλλα θέµατα, όπως τα επαγγελµατικά δικαιώµατα των αποφοίτων των ιδιωτικών Κολεγίων, τη σχετική απόφαση του Ευρωπαϊκού ∆ικαστηρίου, τη συµµόρφωση η µη µε την Οδηγία 89/48/ΕΟΚ, και ακόµη και το άρθρο 16 του Συντάγµατος. Βρίσκω την όλη αυτή συζήτηση αποπροσανατολιστική από τα πραγµατικά προβλήµατα των ΑΕΙ. Φρονώ ότι ο «Νόµος Πλαίσιο» 3374/2005 λίγο ή τίποτε δεν θα κάνει για να λύσει τα προβλήµατα αυτά. Τα ίδια και χειρότερα ισχύουν για το νέο Νόµο 3653/2008 για την έρευνα και τεχνολογία, που κυρίως ασχολείται µε γραφειοκρατικά θέµατα και το διορισµό πλήθους προσώπων σε διάφορους νέους οργανισµούς, παρά να δώσει κίνητρα ή κονδύλια να αναβαθµιστεί η έρευνα στην Ελλάδα από τον απύθµενο πάτο στον οποίο βρίσκεται. Ο Νόµος αυτός θέτει τον ίδιο τον Πρωθυπουργό επικεφαλής ανώτατου διυπουργικού οργάνου για την έρευνα! Σε ποια άλλη χώρα του κόσµου γίνεται αυτό; Αλλά ο Νόµος δεν λεει το παραµικρό για το πως θα ξεφύγουµε από τον πάτο.

Αλλά δεν σηµαίνει ότι επειδή οι Νόµοι αυτοί (και µαζί τους η απόφαση του Ευρωπαϊκού ∆ικαστηρίου) δεν µας αρέσουν, θα πρέπει να αυτοκαταστραφούµε κιόλας. Και όµως, ακριβώς αυτό γίνεται! Ένα ΑΕΙ που είναι συστηµατικά κλειστό η µισόκλειστο λόγω καταλήψεων, καταστροφών, κλοπών, αποχής, απεργιών, συλλαλητηρίων, κλπ, είναι ένα πεθαµένο ΑΕΙ. Είµαι περίεργος, για ποιο λόγο την προφανή αυτή αλήθεια κάνουν ότι δεν καταλαβαίνουν αυτοί που από τη µια µεριά κόπτονται υπέρ των δηµοσίων ΑΕΙ, αλλά από την άλλη δεν χάνουν ευκαιρία να τα διατηρούν ερµητικά κλειστά. Η µόνη εξήγηση που µπορώ να δώσω είναι ότι οι κύκλοι αυτοί βολεύονται µε την απαξίωση των δηµοσίων ΑΕΙ λόγω της πολιτικής εκµετάλλευσης της παραγόµενης µιζέριας. Αν αυτό δεν ισχύει, ας βγουν να εξηγήσουν συγκεκριµένα, µε ποιο τρόπο προάγεται ο αγώνας των δηµοσίων ΑΕΙ όταν αυτά είναι κλειστά. ∆ιότι πρέπει να είναι γραφικός κάποιος που πιστεύει ότι η απόφαση του Ευρωπαϊκού ∆ικαστηρίου για τα Κολέγια µπορεί να αναστραφεί εάν τα ΑΕΙ στην Ελλάδα είναι κλειστά λόγω κατάληψης!

Πιστεύω ότι τα δηµόσια ΑΕΙ πρέπει να κινηθούν ακριβώς στην αντίθετη κατεύθυνση από αυτή στην οποία κινούνται τώρα. Ένα προφανές παράδειγµα είναι η αξιολόγηση. Πολλοί έχουν δηλώσει την κάθετη αντίθεσή τους, και την πρόθεσή τους να µην εφαρµόσουν το Νόµο 3374/2005, που λεει ορισµένα πράγµατα σχετικά, χλωµά και δειλά κατά την άποψή µου. Και εµένα δεν µου αρέσουν οι διατάξεις του Νόµου για την αξιολόγηση. Αλλά µε ενοχλεί σφόδρα όταν επιλεκτικά λεµε ‘δεν εφαρµόζουµε το Νόµο Α η Β, η ακόµη και την Κοινοτική Νοµοθεσία’, ενώ θέλουµε ο Νόµος Γ να εφαρµόζεται απαρέγκλιτα. Είµαστε άραγε κράτος ευνοµούµενο η τριτοκοσµικό; Από πλευράς ουσίας, πιστεύω ότι η αξιολόγηση (και µάλιστα η συνεχής αξιολόγηση!) είναι αναπόσπαστο στοιχείο µιας ακαδηµαϊκής διαδικασίας που θέλει να σέβεται τον εαυτό της και να τη σέβονται και οι άλλοι. Αυτό γίνεται άλλωστε σε όλα τα σοβαρά ΑΕΙ του κόσµου (και σε όλη την Ευρώπη, πλην ηµών και πιθανώς κάποιας άλλης χώρας των Βαλκανίων).

Κανένας πανεπιστηµιακός δεν δικαιούται να πρεσβεύει ότι δεν δίνει λογαριασµό σε κανένα. Ιδιαίτερα όποιος έχει την άποψη ότι δεν τον ενδιαφέρει η γνώµη της παγκόσµιας ακαδηµαϊκής κοινότητας για το αν είναι η όχι καλός στη δουλειά του, εξ ορισµού δεν είναι.

Άλλο παράδειγµα: Κάποιοι µάχονται σφοδρά τη λεγόµενη σύνδεση των ΑΕΙ µε την «αγορά» η την «παραγωγή», δηλαδή µε τις ιδιωτικές επιχειρήσεις και τη βιοµηχανία, καταγγέλοντάς την ως «εµπορευµατοποίηση της έρευνας». Αλλά για ποια σύνδεση µιλάµε; Υπάρχει άραγε κάποια; Προφανώς και δεν υπάρχει. Οι θιασώτες της µη σύνδεσης ουσιαστικά πρεσβεύουν στη διατήρηση του τρέχοντος καθεστώτος, έχουν δηλαδή µια βαθιά συντηρητική θέση στο θέµα αυτό.

Και πράγµατι, µήπως υπάρχει σοβαρή χρηµατοδοτούµενη έρευνα από ιδιωτικές επιχειρήσεις προς τα Ελληνικά ΑΕΙ; Όχι βέβαια. Για πάτε σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες για σύγκριση. Στην Ελλάδα, η χρηµατοδότηση της έρευνας από ιδιωτικούς φορείς είναι ακόµα πιο κάτω από τη σχεδόν ανύπαρκτη έρευνα που χρηµατοδοτείται από το ∆ηµόσιο. Η συνέχιση της κατάστασης αυτής θέλει τις Ελληνικές επιχειρήσεις και βιοµηχανίες, όσες επιζήσουν, να εξαρτώνται από ξένα συµφέροντα, µια και εκείνα θα έρθουν να καλύψουν το κενό, παρουσιάζοντας ότι έχουν ανώτερη τεχνολογία και τεχνογνωσία από εµάς, την οποία θα πουλήσουν ακριβά για να πλουτίσουν και αυτοί και οι διάφοροι αεριτζήδες ενδιάµεσοι. Ένα Ελληνικό ΑΕΙ ασύνδετο µε την αγορά θα παράγει αποφοίτους που δεν θα έχουν τα εφόδια να αναλάβουν θέσεις ηγεσίας στις δουλειές που θα αναλάβουν, µια και ο ρόλος αυτός θα ανήκει στους αποφοίτους των πάσης φύσεως ξένων ΑΕΙ, και σιγά-σιγά και των εγχωρίων ΙΕΚ, ΚΕΣ, κλπ, που θα πλασαριστούν ως κατέχοντες ανώτερη τεχνογνωσία, και οι οποίοι τελικά θα είναι και οι προϊστάµενοι των δικών µας. Ακριβώς αυτό επιτυγχάνουµε µε τη µη σύνδεση: την περαιτέρω υποβάθµιση του ρόλου που µπορούν να παίξουν τα Ελληνικά δηµόσια ΑΕΙ και οι απόφοιτοί τους στην Ελληνική οικονοµία και κοινωνία γενικότερα.

Υπάρχει άραγε ευκαιρία να αναστραφεί όλο αυτό το στρεβλό status quo; Όχι εάν πορευόµαστε µε δηµόσια ΑΕΙ κλειστά, ενώ θα µπορούσαν να σφύζουν από ζωή. Όχι εάν τα ΑΕΙ δεν σταµατήσουν να είναι βορά των πάσης φύσεως κοµµατικών και άλλων παρατάξεων. Όχι εάν τα ΑΕΙ δεν πάρουν µέτρα που θα τους επιτρέψουν να λειτουργήσουν όπως τα σοβαρά ξένα ΑΕΙ. Και τέλος όχι εάν δεν υπάρξει η κρίσιµη µάζα συναδέλφων, φοιτητών, αλλά και του Ελληνικού λαού, που θα εγκαταλείψει τη βολική σιωπή και θα φωνάξει όσο δυνατά µπορεί, ‘φτάνει πια αυτό το αίσχος!’

Όσο ΟΛΑ τα ανωτέρω δεν γίνονται, η θέση που διετύπωσα στην αρχή του άρθρου µου θα είναι και η οριστική πραγµατικότητα, µας αρέσει δεν µας αρέσει. Ξέρω ότι δυνάµεις υγιείς υπάρχουν, το θέµα είναι εάν µπορούν να ενωθούν σε µια κρίσιµη µάζα και να ορθώσουν το ανάστηµά τους, αψηφώντας το πολιτικό κόστος. Κατά πόσο κάτι τέτοιο είναι εφικτό, είναι για µένα άγνωστο.

Advertisements