Τα περισσότερα προβλήματα στην Ελλάδα σήμερα έχουν ένα κοινό γνώρισμα: την υποταγή του δημοσίου συμφέροντος σε κάθε είδους ιδιωτικά συμφέροντα.

Δημόσιο συμφέρον είναι το «κοινό καλό», το συμφέρον όλης της κοινωνίας. Ορισμένοι στην Αριστερά αμφισβητούν την ύπαρξη αυτής της έννοιας, θεωρώντας ότι το μόνο που υπάρχει είναι ταξικά συμφέροντα. Διαφωνώ με αυτό. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα όπου το δημόσιο συμφέρον είναι ξεκάθαρο (π.χ. η ποιότητα της εκπαίδευσης ή τα «εθνικά θέματα»). Ενώ οι διαμάχες μεταξύ «τάξεων» ή απλά κοινωνικών ομάδων έχουν να κάνουν με το «μοίρασμα της πίττας», το δημόσιο συμφέρον έχει να κάνει με το πόσο μεγάλη είναι η «πίττα». Ο,τιδήποτε μεγαλώνει την πίττα υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον. Βέβαια, και το μοίρασμα της πίττας είναι κεφαλαιώδους σημασίας, γιατί, τι να το κάνεις αν η πίττα είναι μεγάλη και την τρώνε μόνο λίγοι; Από την άλλη, τι να την κάνεις την ισότητα όταν δεν έχεις τίποτα να μοιράσεις; Άρα, τόσο η παραγωγικότητα (το μέγεθος της πίττας) όσο και η κοινωνική δικαιοσύνη (το δίκαιο μοίρασμα της πίττας) υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον.

Όταν λέω ιδιωτικό συμφέρον δεν εννοώ μόνο τα συμφέροντα ιδιωτικών επιχειρήσεων. Εννοώ τα συμφέροντα ενός ατόμου ή μιας κοινωνικής ομάδας, ενός μέρους της κοινωνίας. Π.χ. τα «πανεκπαιδευτικά συλλαλητήρια» που γίνονται στο όνομα της δημόσιας παιδείας αποσκοπούν κυρίως στην υπεράσπιση των ιδιωτικών συμφερόντων των δημοσίων υπαλλήλων που εργάζονται στα σχολεία και στα πανεπιστήμια. Η έλλειψη αξιολόγησης των εκπαιδευτικών εξυπηρετεί τα ιδιωτικά τους συμφέροντα (όχι όλων, αλλά της σημαντικής μερίδας των βολεμένων), είναι όμως επιβλαβής για το δημόσιο συμφέρον.

Το κακό δεν είναι ότι κάποιοι υπερασπίζονται τα ιδιωτικά τους συμφέροντα, αλλά το ότι σχεδόν πάντα αυτά τα συμφέροντα υπερτερούν του δημοσίου συμφέροντος. Η πολιτική μας ηγεσία είναι υποχείρια ιδιωτικών συμφερόντων: πρώτον, τα ιδιωτικά συμφέροντα της ίδιας (μίζες, βολέματα συγγενών και φίλων, κομματική διείσδυση σε χώρους όπου αυτή είναι επιβλαβής, κτλ)· έπειτα, ιδιωτικά συμφέροντα επιχειρήσεων οι οποίες τις στηρίζουν οικονομικά· και τέλος, ιδιωτικά συμφέροντα κοινωνικών ομάδων (π.χ. συντεχνίες του δημοσίου, ιδιοκτήτες αυθαίρετων κτισμάτων, κτλ) τα οποία κάθε κυβέρνηση προσπαθεί να ικανοποιήσει για να προσελκύσει ψήφους. Φυσικά, κάποια ιδιωτικά συμφέροντα είναι σεβαστά: κανείς δεν θέλει ένα κράτος που να σου παίρνει π.χ. το οικόπεδο χωρίς να σου δίνει λογαριασμό. Αλλά εδώ μιλάμε για προώθηση αθέμιτων ιδιωτικών συμφερόντων.

Σε όλες τις χώρες του κόσμου οι πολιτικοί έχουν πρωταρχικό στόχο να επανεκλεγούν. Στις περισσότερες χώρες αυτό το καταφέρνουν με το να υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον. Στην Ελλάδα το κάνουν κυρίως με την εξυπηρέτηση ιδιωτικών συμφερόντων. Γιατί γίνεται αυτό;

Ας πάρουμε ως παράδειγμα τον τρόπο ίδρυσης περιφερειακών πανεπιστημίων. Το δημόσιο συμφέρον υπηρετείται με την ίδρυση ενός καλά οργανωμένου ιδρύματος συγκεντρωμένου σε μια τοποθεσία (για λόγους που μπορούμε να εξηγήσουμε άλλη στιγμή). Όμως οι ελληνικές κυβερνήσεις δεν κάνουν αυτό. Τοποθετούν τη μία σχολή σε μια πόλη, την άλλη σχολή σε άλλη πόλη, κοκ. με σκοπό να ικανοποιήσουν τις τοπικές κοινωνίες και να μεγιστοποιήσουν τα εκλογικά τους οφέλη. Το δημόσιο συμφέρον υποχωρεί μπροστά σε ιδιωτικά συμφέροντα. Ο πολιτικός έχει πολιτικό κέρδος (ψήφους) από τις τοπικές κοινωνίες που εξυπηρετεί. Κανονικά θα έπρεπε να έχει ακόμη μεγαλύτερο πολιτικό κόστος στην υπόλοιπη χώρα. Αλλά, κατά την εκτίμηση των κυβερνώντων, αυτό το πολιτικό κόστος είναι μικρότερο από το τοπικό πολιτικό κέρδος. Γιατί συμβαίνει αυτό στην Ελλάδα και όχι σε άλλες χώρες;

Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι ο Έλληνας ψηφοφόρος δεν νοιάζεται για το δημόσιο συμφέρον αλλά μόνο για την τσέπη του. Επίσης, δεν νοιάζεται για το τι θα γίνει σε 10 χρόνια, αλλά για το τι θα γίνει αύριο. Αυτή η εξήγηση ρίχνει το βάρος της ευθύνης κυρίως στον ίδιο το λαό και πιθανότατα έχει μια γερή δόση αλήθειας.

Μια άλλη εξήγηση είναι ότι ο Έλληνας ψηφοφόρος δεν είναι επαρκώς πληροφορημένος, είτε για τις πράξεις της κυβέρνησης, είτε για το τι συνιστά δημόσιο συμφέρον. Π.χ. μια παροχή της κυβέρνησης είναι σίγουρα γνωστή στην κοινωνική ομάδα που την αποδέχεται, αλλά όχι απαραίτητα στις άλλες κοινωνικές ομάδες. Εδώ υπάρχει και ευθύνη των ΜΜΕ, που γενικά κάνουν ελλιπή δουλειά (το πόσες ώρες αναλώνονται σε ανούσιες συζητήσεις είναι απερίγραπτο). Επίσης, μεγάλη μερίδα του λαού δεν φαίνεται να συνειδητοποιεί ότι οι όποιες κρατικές παροχές γίνονται στις δικές του πλάτες. Αν ρωτήσεις έναν τυχαίο πολίτη στο δρόμο «υποστηρίζεις την αύξηση των μισθών της τάδε ομάδας;», θα σου πει «ναι», χωρίς να συνειδητοποιεί ότι το λογαριασμό θα τον πληρώσει ο ίδιος! (Να ποια «φορολογική συνείδηση» θα έπρεπε να αναπτυχθεί.) Θυμάμαι στη δεκαετία του 80 που όλοι χειροκροτούσαν την αύξηση των κρατικών δαπανών, χωρίς να αναρωτιούνται από πού προέρχονται αυτά τα χρήματα. Οι αλόγιστες «φιλολαϊκές» παροχές οδήγησαν στην εκτίναξη του δημόσιου χρέους που μας ταλαιπωρεί μέχρι σήμερα και δεν μπορούμε να ορθοποδήσουμε, αλλά ακόμη οι Έλληνες πολίτες θεωρούν την τετραετία 81-85 μια από τις πιο πετυχημένες!

Στο παράδειγμα του περιφερειακού πανεπιστημίου, ο απλός πολίτης δεν μπορεί να γνωρίζει πώς πρέπει να είναι οργανωμένα τα πανεπιστήμια. Δεν μπορεί να γνωρίζει ότι η διασπορά τμημάτων ανά την επικράτεια είναι παγκόσμια ελληνική πατέντα. Τα ΜΜΕ δεν ασχολούνται με αυτά τα θέματα, είτε γιατί δεν θέλουν (μπορεί να έχουν τις δικές τους σκοπιμότητες) είτε γιατί αυτά τα θέματα δεν «πουλάνε» (κάτι που ρίχνει πάλι τις ευθύνες στον τηλεθεάμωνα λαό). Αλλά μεγάλη ευθύνη εδώ έχει και η τάξη των «διανοουμένων», και ειδικά της πανεπιστημιακής κοινότητας. Αυτοί είναι που θα έπρεπε να ξεσηκώσουν τον κόσμο με τις διαμαρτυρίες τους όταν οι κυβερνήσεις λαμβάνουν αποφάσεις αντίθετες με το δημόσιο συμφέρον. Το ότι αυτή η τάξη σε μεγάλο βαθμό σιωπά ή είναι συμβιβασμένη με την πολιτική εξουσία, είναι ένα από τα καίρια προβλήματα της χώρας σήμερα.

Το «δια ταύτα» από τα παραπάνω είναι αυτό: χρειάζεται αφύπνιση της πανεπιστημιακής κοινότητας και γενικότερα των πολιτών με υψηλή μόρφωση. Ναι, είναι μια τάξη σε μεγάλο βαθμό ηθικά διαβρωμένη, βολεμένη και συμβιβασμένη, αλλά υπάρχουν υγιείς δυνάμεις. Ακόμη και το 10% να είναι αυτές οι υγιείες δυνάμεις, αν δράσουν ως ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ, μπορούν να κάνουν θαύματα. Πρέπει να αρχίσουμε να φωνάζουμε. Κάθε πράξη της πολιτικής ηγεσίας επιζήμια για το δημόσιο συμφέρον να στηλιτεύεται. Να αποδίδονται ευθύνες ατομικά σε πολιτικά πρόσωπα για τις πράξεις και παραλείψεις τους που βλάπτουν το δημόσιο συμφέρον, να κάνουμε δηλαδή να υπάρξει ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΟΣΤΟΣ για τέτοιες πράξεις. Επιπλέον, να μελετηθούν και να προταθούν λύσεις για τα προβλήματα του τόπου. Δεν είναι χαμένος κόπος, διότι έτσι ασκείται πίεση στους πολιτικούς και επηρεάζονται τα προγράμματα των κομμάτων. Αν η δράση είναι σημαντική, τα ΜΜΕ θα αναγκαστούν να ανταποκριθούν, ακόμα κι αν δεν το θέλουν. Στο κάτω κάτω, υπάρχει και το διαδίκτυο. Δεν χρειάζεται να εξαρτιόμαστε πια από τους μεγαλοεκδότες και τους καναλάρχες.

Advertisements