Η συμπεριφορά των σημερινών μαθητών και φοιτητών μας με έκανε πολλές φορές να αναρωτηθώ τι διδάσκονται τα παιδιά αυτά στο μάθημα της Αγωγής του Πολίτη. Η απορία μου ξαναγεννήθηκε διαβάζοντας το βιβλίο για τις καταλήψεις του κ. Γκότοβου. Βρήκα λοιπόν και εξέτασα το σχετικό βιβλίο της Γ’ Γυμνασίου. Ασφαλώς, οι πλέον κατάλληλοι για να αξιολογήσουν το βιβλίο είναι οι εκπαιδευτικοί που το διδάσκουν και όχι εγώ που δεν έχω καμιά επαφή με μαθητές αυτής της ηλικίας. Αλλά δεν βλάπτει να πω κι εγώ τη γνώμη μου.

Συγγραφείς του βιβλίου είναι οι: Στέλλα Σωτηρίου, Στυλιανή Κορδονούρη, και Αικατερίνη Ζαφρανίδου. Πληροφορίες για τους συγγραφείς, τους αξιολογητές, κτλ δίνονται στην αρχή του βιβλίου. Οι δύο πρώτες είναι Νομικοί και η τρίτη Κοινωνιολόγος. Όλες είναι εκπαιδευτικοί δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Τα πρώτα 6 κεφάλαια είναι μια εισαγωγή στην κοινωνιολογία (κάτι που εγώ δεν θυμάμαι να διδάχτηκα). Τα υπόλοιπα ασχολούνται με την πολιτική αγωγή. Κάθε σελίδα είναι χωρισμένη σε δύο μέρη: το κυρίως κείμενο που καλύπτει τα αριστερά 3/5 και φωτογραφίες με τις λεζάντες τους που καλύπτουν τα δεξιά 2/5.

Παρατηρήσεις:

* Σε σχέση με τα βιβλία που είχαμε εμείς τη δεκαετία του 70 βλέπω μεγάλη πρόοδο. Φωτογραφίες, χρώματα, έντονη γραφή στους όρους και τις βασικές έννοιες, σχεδιαγράμματα, κάνουν το βιβλίο πιο ελκυστικό και ευανάγνωστο.

* Η πιο βασική κριτική είναι ότι το βιβλίο είναι πολύ «φορτωμένο» για ένα μάθημα στο οποίο αφιερώνονται δύο ώρες την εβδομάδα. Κατά τη γνώμη μου, το 1/3 της ύλης θα έπρεπε να αφαιρεθεί. Πολλές πληροφορίες δεν είναι ουσιώδεις (θα μπορούσα να δώσω συγκεκριμένα παραδείγματα). Στο δεξί μέρος της σελίδας γίνεται επιφανειακή αναφορά σε πολλά πρόσφατα γεγονότα, π.χ. τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. Όμως για να καταλάβει ο 15χρονος μαθητής ποιος ήταν ο ΜΛΚ και τι έκανε, θα πρέπει ή ο ίδιος να πάει να διαβάσει ή να του εξηγήσει ο δάσκαλος για 10 τουλάχιστον λεπτά. Διαφορετικά, είναι μια ακόμα πληροφορία με την οποία βομβαρδίζεται ο μαθητής χωρίς να αποκομίσει κάτι από αυτήν.

* Σε πολλά σημεία η ορολογία και η φρασεολογία δεν είναι επιπέδου Γ’ Γυμνασίου. Παράδειγμα από τη σελ. 13: «Οι σχέσεις ατόμου και κοινωνίας είναι σχέσεις αλληλεπίδρασης ανάμεσα στα ατομικά, μοναδικά χαρακτηριστικά που διαθέτουν οι άνθρωποι (βιολογικά και ψυχολογικά) και στα κοινωνικά χαρακτηριστικά που τους μεταβιβάζει η κοινωνία». Αυτή η φράση ταιριάζει σε εισαγωγή διδακτορικού, όχι σε βιβλίο για 15χρονους.

* Το βιβλίο αυτό θα ήταν ένα ιδανικό σημείο να εξηγήσει κανείς στους μαθητές τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους στα πλαίσια μιας ευνομούμενης πολιτείας. Πράγματι, υπάρχει ένα κεφάλαιο με τίτλο «Δικαιώματα και υποχρεώσεις του πολίτη», αλλά το 95% του κεφαλαίου ασχολείται με τα δικαιώματα. Υπάρχει μόνο μια γενικόλογη υποχρέωση για την τήρηση των νόμων. Κάποιες βασικές αρχές της δημοκρατίας δεν τονίζονται επαρκώς. Π.χ. πουθενά δεν υπάρχει η περίφημη ρήση του Βολταίρου «η ελευθερία μου σταματά εκεί που αρχίζει η ελευθερία του άλλου». Πουθενά δεν τονίζεται ότι δημοκρατία δεν είναι μόνο η επιβολή της θέλησης της πλειοψηφίας, αλλά και ο σεβασμός των δικαιωμάτων της μειοψηφίας. Δεν γίνεται κάποια συζήτηση για θεμιτούς και αθέμιτους τρόπους διαμαρτυρίας. Αντίθετα, στη σελίδα 18 δίνεται μια φωτογραφία από την κατάληψη της Νομικής το 1973 και δημιουργείται έτσι μια θετική προδιάθεση στον μαθητή προς την πράξη της κατάληψης. Θα μου πείτε, πώς να κάνει το βιβλίο μια τέτοια παρέμβαση όταν μεγάλη μερίδα του πολιτικού μας κόσμου θεωρεί την κατάληψη θεμιτό τρόπο διαμαρτυρίας; Να ένας φαύλος κύκλος.

Πρέπει να επανεξεταστεί γενικότερα ο τρόπος με τον οποίο επιλέγονται σχολικά βιβλία. Απ’ ό,τι έχω ακούσει, γίνεται μια προκήρυξη και συγγραφικές ομάδες καταθέτουν προτάσεις. Μια από αυτές επιλέγεται (με ποια κριτήρια;). Αφού το βιβλίο γραφτεί, 2-3 άτομα το κρίνουν και κάνουν παρατηρήσεις. Γίνονται διορθώσεις και το βιβλίο κυκλοφορεί. Είναι αυτή η σωστή διαδικασία; Δεν πρέπει το βιβλίο να αξιολογηθεί από μεγαλύτερο αριθμό κριτών; Δεν πρέπει πρώτα να χρησιμοποιηθεί πιλοτικά σε κάποια σχολεία για να δοκιμαστεί στην πράξη; (Πολλά από αυτά ειπώθηκαν και πάνω στη συζήτηση για το περίφημο βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄Δημοτικού).

Ένας εκπαιδευτικός με τον οποία συζητούσα πρόσφατα μου είπε ότι «η εκπαίδευσή μας έχει πολύ πλάτος και καθόλου βάθος». Νομίζω ότι είχε δίκιο. Και σε αυτό δεν φταίει κανένας άλλος παρά η ηγεσία του ΥΠΕΠΘ και του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. Πώς επιλέγονται τα στελέχη του ΠΙ; Ποιος τους αξιολογεί; Πώς κρίνονται για τις επιτυχίες και τις αποτυχίες τους; Μήπως η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού συστήματος θα έπρεπε να αρχίσει από την κορυφή;

Advertisements