(Το παρακάτω είναι μια σύνοψη της ανακοίνωσής μου στο συνέδριο του Παρατηρητηρίου. Μου ζητήθηκε από την Καθημερινή κατά τη διάρκεια του συνεδρίου αλλά δε είδα να δημοσιεύτηκε μέχρι τώρα. Γενικά, ήλπιζα σε πιο εκτενή κάλυψη του συνεδρίου από την Καθημερινή, που είναι μια εφημερίδα που φαινόταν να νοιάζεται για τα προβλήματα των πανεπιστημίων)

Η συζήτηση για τον τρόπο διοίκησης των πανεπιστημίων στην Ελλάδα συνήθως εξαντλείται στο ζήτημα του τρόπου και της βαρύτητας της φοιτητικής συμμετοχής. Όμως το ζήτημα είναι πολύ ευρύτερο. Είναι λοιπόν χρήσιμο να κάνουμε μια επισκόπηση της διεθνούς πρακτικής όσον αφορά στη διοίκηση των πανεπιστημίων.

Στα αμερικανικά πανεπιστήμια η ανώτατη διοικητική αρχή είναι το Συμβούλιο Επιτρόπων (Board of Trustees). Τα Συμβούλια Επιτρόπων συντελούν στη μείωση αθέμιτων πολιτικών παρεμβάσεων στα πανεπιστήμια και στην αύξηση της ανεξαρτησίας του πανεπιστημίου από την πολιτική εξουσία. Στα δημόσια πανεπιστήμια τα μέλη του Συμβουλίου συνήθως διορίζονται από τον Κυβερνήτη της Πολιτείας. Το Συμβούλιο επιλέγει τον πρόεδρο του πανεπιστημίου μετά από ανοιχτό διαγωνισμό και με γνωμοδότηση των διδασκόντων. Ο πρόεδρος με τη σειρά του επιλέγει όλα τα ανώτερα διοικητικά στελέχη (Provost, αντιπροέδρους, και κοσμήτορες) και έχει τον τελικό λόγο στα περισσότερα ζητήματα. Τα διοικητικά αυτά στελέχη είναι ακαδημαϊκοί, που σε κάποια στιγμή της καριέρας τους αποφάσισαν να ασχοληθούν με τη διοίκηση. Εφόσον αξιολογούνται θετικά από τους ανωτέρους τους, έχουν απεριόριστο χρόνο θητείας κι έτσι αποκτούν την απαιτούμενη πείρα και κρίνονται από το έργο που παράγουν.

Αλλά και στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες (π.χ. Σουηδία, Δανία, Ιρλανδία, Βρετανία, κ.ά) τα πανεπιστήμια διοικούνται από συμβούλια, στα οποία την πλειοψηφία έχουν τα εξωτερικά μέλη. Το εξαιρετικό ΕΤΗ της Ζυρίχης διοικείται από Συμβούλιο αποτελούμενο από τον Πρόεδρο, δύο αντιπροέδρους, και τον πρύτανη. Ο πρύτανης εκλέγεται από τα μέλη ΔΕΠ και ασχολείται με θέματα διδασκαλίας, ενώ ο πρόεδρος επιλέγεται από το ETH Board, τα μέλη του οποίου διορίζονται για 5 χρόνια από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση.

Το σύστημα διοίκησης των ελληνικών πανεπιστημίων πρέπει να αποτελεί παγκόσμια πρωτοτυπία. Με το σκεπτικό της «δημοκρατίας», στην Ελλάδα όλες οι διοικητικές θέσεις είναι αιρετές και, το χειρότερο, απουσιάζει κάθε είδους εξωτερική επιρροή στη διοίκηση του πανεπιστημίου. Όταν τα μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας εκλέγουν τον πρύτανη, δεν θα επιλέξουν τον καλύτερο, αλλά τον βολικότερο. Ο πρύτανης υπηρετεί τα συμφέροντα αυτών που τον εκλέγουν και λογοδοτεί σε αυτούς και όχι στο κοινωνικό σύνολο, στο οποίο εντέλει τα πανεπιστήμια ανήκουν. Τεκμήριο για αυτό αποτελεί η απροθυμία των πρυτάνεων να εφαρμόσουν τις αλλαγές στο νόμο πλαίσιο, που ψηφίστηκαν πέρυσι από τη Βουλή.

Για τους παραπάνω λόγους θεωρώ ότι η αλλαγή του μοντέλου διοίκησης αποτελεί την καίρια μεταρρύθμιση που χρειάζεται το ελληνικό πανεπιστήμιο. Χωρίς αυτήν, ακόμα και σταδιακές βελτιώσεις, όπως αυτές που επιχείρησε ο νόμος Γιαννάκου, είναι καταδικασμένες σε αποτυχία.

Advertisements