(το παρακάτω γράφτηκε λίγο πριν την ψήφιση του νόμου Γιαννάκου)

Του Σταύρου Α. Αναγνωστόπουλου,
Καθηγητή Πανεπιστημίου Πατρών
Διπλ. ΕΜΠ, Διδάκτωρ ΜΙΤ

Αναλογίστηκε ποτέ κανείς γιατί σε τούτο τον τόπο συμβαίνουν τα πιο παράλογα πράγματα, ενώ τα αυτονόητα αποτελούν σημεία αντιπαραθέσεων; Τι άλλο παρά απίστευτο παραλογισμό θα χαρακτήριζε κανένας την επί τριακονταετία επανάληψη βανδαλισμών και εμπρησμών σε πανεπιστημιακά κτίρια υπό την κάλυψη του περιβόητου πλέον πανεπιστημιακού ασύλου (μάλλον ασύδοτο έπρεπε να λέγεται) και υπό το απαθές βλέμμα κάθε αρχής; Αναλογίσθηκε κανείς γιατί συχνά στα πανεπιστήμιά μας επικρατεί η ωμή βία, όπως για παράδειγμα η βίαιη αποπομπή καθηγητών από τα γραφεία τους, η παρεμπόδιση της διδασκαλίας, ο εγκλεισμός πρυτάνεων ή και ολόκληρων συγκλήτων επί ώρες από μειοψηφίες φοιτητών που θέλουν να επιβάλουν κάποια απόφαση ή, τέλος, οι άπειρες κλοπές πανάκριβου εξοπλισμού από γραφεία και εργαστήρια που ο Έλληνας φορολογούμενος πληρώνει με το μόχθο του; Υπάρχει άραγε πανεπιστήμιο σε όλο τον κόσμο, πλην της Ελλάδος, στο οποίο φοιτητής να έχει τη δυνατότητα εγγραφής σε κάθε έτος σπουδών χωρίς να έχει «περάσει» κανένα μάθημα των προηγουμένων ετών; Υπάρχει άραγε άλλη χώρα όπου να εμφανίζονται δημόσια πανεπιστημιακοί αξιωματούχοι οδυρόμενοι για τους βανδαλισμούς και τις βεβηλώσεις αιθουσών από αναρχικά στοιχεία, στα οποία οι ίδιοι έχουν επιτρέψει (ή ανεχθεί) τη χρήση των χώρων αυτών; Σε ποια άλλη χώρα άραγε, πανεπιστημιακές αρχές θα αρνούνταν τη χρήση αίθουσας σε καθηγητές για να εκφράσουν δημόσια τη γνώμη τους για τις αναγκαίες αλλαγές στα πανεπιστήμια, ενώ έχουν παραχωρήσει χώρους σε ‘φοιτητές’ για “rave parties”; Υπάρχει άραγε προηγούμενο άλλης χώρας στην οποία πρύτανης που επί θητείας του κάηκε δύο φορές ιστορικό πανεπιστημιακό κτίριο, ενώ ο ίδιος ένιπτε τας χείρας του αποποιούμενος κάθε ευθύνη, να έχει επανεκλεγεί για νέα θητεία στην ίδια θέση;

Τα παραπάνω αποτελούν δείγματα της βαθιάς κρίσης που μαστίζει τα πανεπιστήμιά μας επί δεκαετίες και η οποία είναι προφανώς η αιτία ώστε σε γνωστή κατάταξη των 500 καλυτέρων πανεπιστημίων παγκοσμίως, κανένα ελληνικό να μην κατορθώνει να πάρει μια αξιοπρεπή θέση. Τέτοια απαξίωση είναι πρωτόγνωρη και αποτελεί κατάντια.

Κάποιοι πρυτάνεις ισχυρίζονται ότι το βασικό πρόβλημα είναι η έλλειψη αυτοτέλειας στα πανεπιστήμια και η μεγάλη εξάρτηση από το Υπουργείο Παιδείας. Αλήθεια, αυτό έφταιξε και δεν έχουν λάβει οι πανεπιστημιακές αρχές κανένα μέτρο αποτροπής των προαναφερθέντων θλιβερών γεγονότων; Κανείς βεβαίως δεν αρνείται ότι τα πανεπιστήμια ταλανίζονται από μια επώδυνη γραφειοκρατία και μια «κηδεμόνευση» από το κράτος, που κατά πολύ υπερβαίνει τον αναγκαίο έλεγχο νομιμότητας και χρηστής διοίκησης. Όμως, το να αποδίδεται η βαθιά σημερινή κρίση στην έλλειψη αυτοτέλειας, μάλλον ως άλλοθι για την ατολμία και απραξία ακούγεται.

Κατά τη γνώμη μας, το πρόβλημα με τα ελληνικά πανεπιστήμια έχει δύο πτυχές: μία πολιτική και μία ενδοπανεπιστημιακή. Η πολιτική πτυχή σχετίζεται με την εμπλοκή των πανεπιστημίων στις κομματικές αντιπαραθέσεις, οι οποίες δεν ευνοούν κοινά αποδεκτές (και αυτονόητες) λύσεις των οξύτατων προβλημάτων τους. Παράλληλα ο κομματισμός έχει εισχωρήσει στα πανεπιστήμια με κύριο μοχλό τις φοιτητικές νεολαίες, αφού οι φοιτητές συμμετέχουν με απαράδεκτα υψηλά ποσοστά (εγγίζουν το 50%) τόσο σε εκλεκτορικά σώματα για εκλογή Πρυτανικών αρχών και Προέδρων Τμημάτων, όσο και στα όργανα διοίκησης του Πανεπιστημίου (Σύγκλητο, Γεν. Συνελεύσεις Τμημάτων). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα: (α) να μην εκλέγονται πάντα οι καλύτερα αλλά εκείνοι που έχουν την ευλογία των κομμάτων και των νεολαιών, (β) να μη λειτουργεί, όταν απαιτείται, η Επιτροπή άρσης του ασύλου, λόγω άρνησης συμμετοχής σ’ αυτή εκπροσώπου των φοιτητών, (γ) να αποτρέπονται αποφάσεις στα συλλογικά όργανα διοίκησης, όπως π.χ. η κατάργηση της δυνατότητας εγγραφής σε επόμενο έτος χωρίς καμμία προϋπόθεση.

Η δεύτερη πτυχή του προβλήματος, η ενδοπανεπιστημιακή, σχετίζεται με ένα νέο ιδιότυπο κατεστημένο καθηγητών, οι οποίοι έχουν βολευτεί με την υπάρχουσα κατάσταση και στηρίζουν έμμεσα οποιαδήποτε μειοψηφία κλείνει τα πανεπιστήμια κατά βούληση, Αντιδρούν δε όχι μόνο στην τροποποίηση του άρθρου 16 αλλά και σε κάθε υγιή πρόταση εξόδου από τη σημερινή κρίση, κοπτόμενοι δήθεν για το δημόσιο πανεπιστήμιο. Στο κατεστημένο αυτό ανήκουν σε μεγάλο βαθμό και τα μέλη της ΠΟΣΔΕΠ, δηλ. του κατ’ ευφημισμόν συνδικαλιστικού οργάνου των καθηγητών, τα οποία, προερχόμενα κυρίως από πρώην βοηθούς, πρωτοαγωνιστούν ως γνήσιοι επαγγελματίες συνδικαλιστές σε κάθε μορφής απεργίες, διαδηλώσεις κ.λπ. Και, παρά το γεγονός ότι δεν εκπροσωπούν ούτε ένα 10% των καθηγητών, είναι αυτοί που συνήθως προβάλλουν την άποψη των «πανεπιστημιακών» από τα ηλεκτρονικά ΜΜΕ!

Τα βασικά σημεία της υπάρχουσας νομοθεσίας για τα πανεπιστήμια, που απαιτούν δραστικές αλλαγές, είναι γνωστά και συμφωνούν σ’ αυτά όλοι εκείνοι που αγαπούν το πανεπιστήμιο, νοιάζονται για την προκοπή του και κάνουν τη δουλειά τους αθόρυβα, χωρίς να βγαίνουν στους δρόμους. Τα σημεία αυτά τα είχαμε επισημάνει σε προηγούμενο άρθρο μας . Εδώ θα παραθέσουμε εντελώς επιγραμματικά τις αυτονόητες αλλαγές που απαιτούνται.

* Δραστικός περιορισμός του ποσοστού συμμετοχής των φοιτητών στις εκλογές για πανεπιστημιακά όργανα, στη Σύγκλητο και τις Γεν. Συνελεύσεις Τμημάτων (π.χ. στο 10 % των μελών ΔΕΠ).

* Τροποποίηση των διατάξεων περί ασύλου, έως και κατάργησή τους.

* Επαναφορά προϋποθέσεων για την εγγραφή φοιτητών σε ανώτερα έτη (π.χ. καθιέρωση προαπαιτουμένων, καθιέρωση διδάκτρων για μάθημα στο οποίο ο φοιτητής απορρίπτεται σε 2 διαδοχικές εξεταστικές περιόδους, όπως εφαρμόζεται και σε άλλες χώρες).

* Παροχή μεγαλύτερης αυτοτέλειας με παράλληλη δραστική μείωση της γραφειοκρατίας (π.χ. σήμερα απαιτείται πληθώρα Γεν. Συνελεύσεων Τομέων και Τμημάτων για την τυπική έγκριση υπευθύνων δηλώσεων καθηγητών ότι έκαναν σωστά τη δουλειά τους !).

* Περιορισμός των αρμοδιοτήτων της Συγκλήτου και των Γεν. Συνελεύσεων Τμημάτων σε βασικά θέματα στρατηγικού σχεδιασμού και μεταφορά εκτελεστικών αρμοδιοτήτων στο Πρυτανικό Συμβούλιο, το Διοικητικό Συμβούλιο Τμήματος και τον Πρόεδρο Τμήματος.

* Αναθεώρηση κριτηρίων εκλογής-εξέλιξης καθηγητών.

* Αξιολόγηση του συνολικού έργου των καθηγητών.

Τα ανωτέρω δεν εξαντλούν φυσικά τις αναγκαίες παρεμβάσεις αλλά αποτελούν τις σημαντικότερες.

Τέλος, αξίζει να επισημανουμε ότι έννοιες όπως το «άσυλο», «συμμετοχή φοιτητών στη Διοίκηση του Πανεπιστημίου» κ.λπ. αποτελούν παγκόσμιες πρωτοτυπίες, άγνωστες σε χώρες όπως η Αμερική για παράδειγμα, η οποία έχει τα καλύτερα πανεπιστήμια σε όλο τον κόσμο, δημόσια και ιδιωτικά. Εύλογα, λοιπόν, προκύπτει το ερώτημα: γιατί οι αρμόδιοι διστάζουν να εφαρμόσουν τα αυτονόητα; Τόσο πολύ φοβούνται τις φωνασκούσες μειοψηφίες φοιτητών και καθηγητών; Ας θυμηθούν όμως τους στίχους δύο ποιητών μας: του Α. Κάλβου: «όσοι το χάλκεον χέρι βαρύ του φόβου αισθάνονται, ζυγόν δουλείας ας έχωσι. Θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία» και του Κ. Βάρναλη : «Δειλοί, μοιραίοι κι άβουλοι αντάμα, προσμένουμε ίσως κάποιο θάμα». Ίσως οι στίχοι αυτοί εμπνεύσουν τους κυβερνώντες να τολμήσουν να εφαρμόσουν τα αυτονόητα.

Advertisements