Την εποχή αυτή βρίσκεται σε εξέλιξη η νομοθετημένη διαδικασία αξιολόγησης στα ελληνικά πανεπιστήμια. Τα τμήματα έχουν ζητηθεί να συντάξουν έκθεση εσωτερικής αξιολόγησης, την οποία θα ακολουθήσει η εξωτερική αξιολόγηση. Επειδή αυτή είναι η πρώτη φορά που γίνεται κάτι τέτοιο στα ελληνικά πανεπιστήμια, υπάρχει πολλή καχυποψία αλλά και αμηχανία για το τι ακριβώς θα πρέπει να γίνει. Κάποιος συνάδελφος μου ζήτησε ιδέες και σκέφτηκα να δώσω εδώ πληροφορίες για το πως γίνεται η αξιολόγηση στα αμερικανικά πανεπιστήμια (ειδικά στο δικό μου τμήμα, που μόλις ολοκλήρωσε μιά τέτοια διαδικασία).

Στις ΗΠΑ η αξιολόγηση παίρνει τρεις μορφές:

1. Εξωτερική εξέταση (external review). Ένα τμήμα καλεί μια εξωτερική επιτροπή η οποία εξετάζει το πρόγραμμα σπουδών, τις ερευνητικές επιδόσεις και κατευθύνσεις, κτλ. και συγγράφει μιά αναφορά που επιδίδεται στη διοίκηση του πανεπιστημίου. Στο πανεπιστήμιο μου αυτό γίνεται με βάση τον κανονισμό κάθε 5 χρόνια. Η χρησιμότητα αυτής της άσκησης εξαρτάται από το πόσο σοβαρά λαμβάνονται υπ’ όψη οι συστάσεις της επιτροπής και πόσο η διοίκηση του πανεπιστημίου θα πιέσει για αυτό. Π.χ., στο δικό μου τμήμα, οι συστάσεις της τελευταίας έκθεσης επί το πλείστον αγνοήθηκαν, κάτι για το οποίο έχω εκφράσει την αντίθεση μου. Η εξωτερική εξέταση είναι συνήθως ποιοτική. Δεν βαθμολογείται το τμήμα.

2. Βαθμολόγηση/κατάταξη (ranking) πανεπιστημίων ή ομοειδών τμημάτων. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι να γίνει αυτό. Π.χ., το περιοδικό US News and World Report δημοσιεύει κάθε χρόνο κατάταξη προπτυχιακών και μεταπτυχιακών προγραμμάτων με βάση τη «φήμη» τους. Δηλαδή, στέλνει ερωτηματολόγια σε εκατοντάδες πανεπιστημιακούς και τους ζητά να κατατάξουν τα πανεπιστήμια κατά τη γνώμη τους. Εδώ δε λαμβάνονται καθόλου υπ’ όψη αντικειμενικά στοιχεία (βαθμοί εισαγωγής, δημοσιεύσεις, κτλ) κι έτσι σχολεία με καλό όνομα έχουν πλεονέκτημα. Μιά πιό αξιόπιστη κατάταξη γίνεται από το National Research Council. Η τελευταία έγινε το 1995 και επίκειται νέα. Αυτήν τη φορά λέγεται ότι η «φήμη» δεν θα ληφθεί καθόλου υπ’ όψη αλλά μόνο τα αντικειμενικά στοιχεία. Αυτές οι κατατάξεις επηρεάζουν πολύ την ικανότητα ενός πανεπιστημίου να προσελκύσει φοιτητές και για αυτό αποτελούν ΜΕΓΑΛΟ κίνητρο για βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης.

3. Πιστοποίηση (accreditation). Μιά ανεξάρτητη αρχή εξετάζει σε τακτά διαστήματα το επίπεδο σπουδών σε όλα τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (δημόσια και ιδιωτικά) και τα δίνει πιστοποίηση ή όχι. Στην περιοχή της Νέας Υόρκης η πιστοποίηση γίνεται από το Middle States Commission on Higher Education (http://www.msche.org).

Οι δικές μου βιβλιογραφικές αξιολογήσεις/κατατάξεις ανήκουν στην δεύτερη κατηγορία. Ο νόμος για την αξιολόγηση στην Ελλάδα μοιάζει περισσότερο με τη πρώτη κατηγορία, εξωτερική εξέταση. Και τα δύο είναι χρήσιμα. Αν επιτραπούν ιδιωτικά πανεπιστήμια και η πιστοποίηση θα είναι απαραίτητη και αφού θα γίνεται για τα ιδιωτικά, ας γίνεται και για τα δημόσια.

Στην Αμερική η χρηματοδότηση δεν έχει άμεση σχέση με τα αποτελέσματα της κατάταξης ή της εξωτερικής εξέτασης. Όμως αν η κατάταξη ενός δημοσίου πανεπιστημίου δεν είναι κολακευτική, ο κυβερνήτης ή τα μέλη της πολιτειακής Βουλής είναι πιθανόν να ζητήσουν εξηγήσεις από τη διοίκηση του πανεπιστημίου και τους επιτρόπους (trustees) και να συναρτήσουν μελλοντική χρηματοδότηση με αλλαγές που θα κριθούν απαραίτητες για διόρθωση των προβλημάτων.

Στο δικό μου τμήμα η εξωτερική αξιολόγηση (external review) είναι θεσμοθετημένη να γίνεται κάθε 5 χρόνια. Το τμήμα (ο πρόεδρος κυρίως) συντάσσει μιά αναφορά (self study report, ~100 σελίδες) που δίνει πληροφορίες για το τμήμα, π.χ.
* Μέλη ΔΕΠ: λίστα και ερευνητικές περιοχές
* Προπτυχιακό πρόγραμμα: μαθήματα, εργαστήρια, αριθμός φοιτητών, κτλ
* Μεταπτυχιακά προγράμματα: το ίδιο
* Χορηγείες, εξωτερικά υποστηριζόμενα ερευνητικά προγράμματα
* Διαδικασίες ασφάλειας (για τα χημικά εργαστήρια)
* Υποδομές (υπάρχουσες και ανάγκες)
* Φόρτο εργασίας
* Στρατηγικό σχέδιο του τμήματος (νέες προσλήψεις κτλ)

Γενικά, προσπαθεί να δώσει μιά πλήρη εικόνα του τμήματος σε έναν εξωτερικό επισκέπτη. Στη δική μας αναφορά δεν δώσαμε λεπτομερή στοιχεία για τις δημοσιεύσεις και αναφορές κάθε μέλους ΔΕΠ, αλλά κατά τη γνώμη μου αυτά τα στοιχεία θα ήταν χρήσιμο να περιλαμβάνονται σε μιά τέτοια αναφορά, ιδίως τη στιγμή που πολλά μέλη ΔΕΠ στην Ελλάδα δεν δίνουν στοιχεία για το έργο τους στο διαδίκτυο. (Προσωπικά θα ήμουν πρόθυμος να δημοσιοποιήσω τόσο το self study όσο και την εξωτερική αξιολόγηση αλλά δε νομίζω ότι έχω το δικαίωμα. Θα μπορούσα όμως να τα στείλω upon request μέσω ΗλΤαχ)

Κατόπιν το τμήμα προτείνει τρία ονόματα εξωτερικών αξιολογητών (κάθε μέλος ΔΕΠ προτείνει ονόματα και ο πρόεδρος αποφασίζει με τη γνωμοδότηση του Δ.Σ., δε γίνονται ψηφοφορίες κτλ). Τα ονόματα νομίζω πρέπει να εγκριθούν από τον Κοσμήτορα. Τα άτομα αυτά καλούνται να επισκεφθούν το τμήμα. Πριν από την επίσκεψη τους αποστέλλεται η αναφορά του τμήματος («εσωτερική αξιολόγηση»). Η επίσκεψη διαρκεί μία μέρα και περιλαμβάνει συναντήσεις με τον Πρόεδρο, τον Κοσμήτορα, τα μέλη ΔΕΠ, τους τεχνικούς υπαλλήλους, και τους φοιτητές. Σε αυτές τις συναντήσεις τα μέλη του τμήματος εκφράζουν τις απόψεις τους για τα προβλήματα που υπάρχουν. Έχοντας ακούσει και διαβάσει όλα αυτά, οι εξωτερικοί αξιολογητές συντάσσουν την έκθεσή τους. Η έκθεση αυτή (~10 σελίδες) είναι πολύ ευγενική και κάνει διαπιστώσεις και συστάσεις για την εκπαίδευση, την έρευνα, τις υποδομές, και το στρατηγικό σχέδιο του τμήματος. Η κριτική δεν απευθύνεται μόνο στο τμήμα αλλά και στη διοίκηση. Η έκθεση στέλνεται στο τμήμα και το τμήμα ζητείται να απαντήσει στους αξιολογητές και να πει με ποιό συγκεκριμένο τρόπο θα υλοποιήσει τις συστάσεις τους.

Φυσικά, η υλοποίηση των συστάσεων εξαρτάται από το τμήμα και τη διοίκηση. Π.χ. στην πρό 5 ετών αξιολόγηση του τμήματός μου υπήρχαν κατά τη γνώμη μου αρκετές καλές συστάσεις για τις οποίες δεν κάναμε τίποτα, παρά τις δικές μου διαμαρτυρίες. Νομίζω ότι ο κοσμήτορας θα έπρεπε να ήταν πιό πιεστικός. Παρεμπιπτόντως, ψάχνουμε νέο κοσμήτορα στη σχολή θετικών επιστημών και είμαι στην επιτροπή αναζήτησης. Αν κάποιος ενδιαφέρεται ας κάνει αίτηση. Αλλά, είπαμε: αμεροληψία και αξιοκρατία :=)

Advertisements