Απολογισμός θερινών διακοπών στην Ελλάδα:

Μπουγάτσες: 12
Μπάνια στη Χαλκιδική: 6
Συναντήσεις με μπλόγκερς: 1
Βιβλία: 27

Ο ιστολόγος που γνώρισα από κοντά ήταν ο Δείμος του Πολίτη. Μιλήσαμε για τα πολιτικά, τα εκπαιδευτικά, την τοπική αυτοδιοίκηση, το «κίνημα των μπλόγκερς» κτλ. Διαφωνήσαμε για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια αλλά συμφωνήσαμε σε πολλά άλλα. Έμαθα επίσης ότι το «δείμος» δεν πρόκειται για σκόπιμη ανορθογραφία όπως αφελώς νόμιζα αλλά στα αρχαία σημαίνει κάτι σαν «τρόμος».

Τα βιβλία:

Πανεπιστημιακά:

1. Θ. Βερέμης, Β. Παπαζήσης, Διάλογος για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, Παπαζήση, 2007. Συλλογή άρθρων από εφημερίδες. Η επιλογή είναι πραγματικά αμερόληπτη, παρουσιάζονται όλες οι απόψεις. Στην εισαγωγή ο κ. Βερέμης λέει ότι η συλλογή αυτή αποδεικνύει ότι έγινε διάλογος. Εδώ διαφωνώ. Καταθέσεις απόψεων έγιναν («παράλληλοι μονόλογοι»), όχι διάλογος. Διάλογος σημαίνει θέση-απάντηση-ανταπάντηση κ.ο.κ. Διάλογος σημαίνει ότι όταν κάποιος καταθέτει μιά πρόταση στο Υπουργείο ή στην επιτροπή σοφών αυτοί απαντούν λέγοντας ναι τη δεχόμαστε ή όχι δεν τη δεχόμαστε για αυτόν και για αυτόν τον λόγο. Πραγματικός διάλογος έγινε μόνο στο διαδίκτυο.

2. Επιμέλεια Δ. Κλάδη, Ξ. Κοντιάδη, Γ. Πανούση, Η μεταρρύθμιση του ελληνικού πανεπιστημίου, Παπαζήση, 2007. Βασίζεται σε μιά διημερίδα που είχε γίνει την άνοιξη του 2006. Δεν το αξιολογώ θετικά. Υπάρχουν κάποιες καλές ιδέες αλλά κυριαρχούν π.χ. ιστορικές αναδρομές χωρίς σύνδεση με το δέον γενέσθαι σήμερα, κοινωνιολογικές θεωρητικολογίες, γενικόλογες διαπιστώσεις, κτλ. Γενικά παρατηρώ ότι πολύς κόσμος στην Ελλάδα ασχολείται με προβλήματα που στο εξωτερικό είναι λυμένα. Κάτι που σημαίνει ότι είτε είναι ανίδεοι είτε σκοπίμως αγνοούν τη διεθνή εμπειρία. Π.χ. μιλάνε για την «αυτοδιοίκηση» και κανείς δεν αναφέρει πώς διοικούνται τα πανεπιστήμια στο εξωτερικό! Βρίσκει κανείς ολόκληρη διατριβή για το αν η αξιολόγηση παραβιάζει την ακαδημαϊκή ελευθερία. Προς Θεού. Σε άλλο πλανήτη ζουν;

3. Χάρη Παμπούκη, Για την ανώτατη εκπαίδευση του μέλλοντος, εκδόσεις Λιβάνη, 2007. Λέγεται ότι ο κ. Παμπούκης είναι στενός συνεργάτης του ΓΑΠ, και εύκολα διακρίνει κανείς ομοιότητες (αλλά και διαφορές) με τον επίσημο λόγο του ΠΑΣΟΚ. Ενδιαφέρον βιβλίο. Θετική είναι η αντίθεσή του κ. Παμπούκη στην ισοπέδωση που το ΠΑΣΟΚ επέφερε (π.χ. κατάργηση των πρότυπων σχολείων) και η πρόταση για αναμόρφωση της «δωρεάν παιδείας» με απ’ ευθείας ενίσχυση των μη εχόντων. Η πρόταση για πλήρη αυτονόμηση των πανεπιστημίων είναι ανάλογη αυτής του Γιάννη Πανάρετου. Προσέξτε όμως τι λέει: η διοίκηση να αφεθεί σε ειδικούς. Θέλει πολλή επεξήγηση αυτό. Ποιοί θα είναι αυτοί, πώς θα επιλέγονται, κτλ. Το περισσότερο ζουμί υπάρχει στο 5ο κεφάλαιο, με πολλές προτάσεις. Με κάποιες μάλλον διαφωνώ (π.χ. ελεύθερη πρόσβαση και διαλογή εντός του πανεπιστημίου). Κάποιες άλλες δεν τις πολυκατάλαβα και μου φάνηκαν αντιφατικές. Κάποιες τις ακούω για πρώτη φορά, π.χ. εθνικό σύστημα πιστοποίησης διδασκόντων, από τους οποίους θα πρέπει να επιλέγουν τα πανεπιστήμια. Γενικά, καλό υλικό για συζήτηση.

4. Νίκος Αλιβιζάτος, Πέρα από το 16, Μεταίχμιο, 2007. Κατατοπιστικό βιβλίο που τεκμηριώνει τη χουντική, αυταρχική προέλευση ορισμένων διατάξεων του άρθρου 16 όπως αυτή για ΝΠΔΔ. Είναι το βιβλίο που έπεισε τον Αντώνη Καρκαγιάννη για την αναγκαιότητα αναθεώρησης του άρθρου 16 (εδώ). Ο κ. Αλιβιζάτος κάνει και μιά πρόταση για τη νέα μορφή του άρθρου 16 (θα την δώσω σε άλλο ποστ).

5. Ευάγγελος Βενιζέλος, Ατζέντα 16, Πόλις, 2007. Συρραφή (μάλλον πρόχειρη) κειμένων για τα πανεπιστήμια από εφημερίδες και το μπλογκ του. Διαφωνώ σχεδόν σε όλα με τις διαπιστώσεις και τις προτάσεις του κ. Βενιζέλου. Πώς μπορεί κανείς να είναι τόσο ευφυής και ταυτόχρονα τόσο άστοχος;

6. Νίκος Μπακουνάκης, Πανεπιστήμιο. Πέρα από το καλό και το κακό του Άρθρου 16, Πόλις, 2006. Μικρό βιβλιαράκι που διατίθεται δωρεάν. Περιέχει 4 άρθρα στο Βήμα. Ούτε κρύο ούτε ζέστη. Ο κ. Μπακουνάκης είναι αρχισυντάκτης του Βήματος της Κυριακής και αρθρογραφεί στο ημερήσιο Βήμα. Είναι επίσης και επίκουρος καθηγητής στο Πάντειο, στο ίδιο τμήμα με το Βέλτσο και τον Ψυχογιό. Όπως θυμάστε, ο επίσης αρθρογράφος του Βήματος, ο κ. Ψυχογιός, έγινε καθηγητής στο Πάντειο με τη βοήθεια του Βέλτσου (εδώ και εδώ). Διαφαίνεται μιά αγαστή σχέση μεταξύ Παντείου και των δημοσιογράφων του οργανισμού Λαμπράκη. Ίσως αυτό εξηγεί γιατί ο Βέλτσος εξακολουθεί να γράφει στα Νέα παρά το γεγονός ότι κανείς δε μπορεί να βγάλει νόημα. (Για το ακαδημαϊκό έργο του κ. Μπακουνάκη, βρήκα μόνο ένα βιβλίο στο Google Scholar, για την Πάτρα το 19ο αιώνα, με καμία αναφορά. Ίσως να είναι το διδακτορικό του. Έχει 11 βιβλία στο protoporia.gr. )

7. Δημήτρης Τσάτσος, Η μεγάλη παρακμή, Καστανιώτης, 2006. Ένα κεφάλαιο ασχολείται με τα πανεπιστήμια. Είναι μιά συλλογή άρθρων (επικαιροποιημένα) από τη δεκαετία του 70 μέχρι σήμερα. Σωστό κι αυτό στις διαπιστώσεις. Λείπουν όμως οι προτάσεις. Ως γνωστόν, ο συγγραφέας είναι κρατιστής, και αντίθετος στην αναθεώρηση του άρθρου 16. Π.χ., στην ιδεατή για αυτόν κοινωνία η ιδιωτική εκπαίδευση θα έπρεπε να απαγορευθεί. Κάποιος που έχει ζήσει στην Αμερική καταλαβαίνει ότι μπορεί κάλλιστα να συνυπάρχει με τη δημόσια.

8. Ε. Παπανούτσος, Απομνημονεύματα, Φιλιππότη, 1982. Ο πρωτεργάτης της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης επί Γ. Παπανδρέου γράφει για τον προσωπικό του αγώνα για την παιδεία από το 1945 ώς το 1968. Εξαιρετικός άνθρωπος. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι θέση θα έπαιρνε στα σημερινά εκπαιδευτικά ζητήματα ο κ. Παπανούτσος αν ζούσε. Σημειώνω πάντως ότι το 1958 είχε συμμετάσχει στην ίδρυση του «Αθηναϊκού Τεχνολογικού Ομίλου», μιάς ιδιωτικής σχολής επαγγελματικής κατάρτισης. Εκφράζεται πολύ θετικά για την ιδιωτική πρωτοβουλία στο χώρο της εκπαίδευσης (σελ. 98-100). Βέβαια, ήταν βουλευτής επικρατείας με την Ένωση Κέντρου το 1975 και δε φαίνεται να αντέδρασε στο άρθρο 16. Ένα πράγμα έχει αλλάξει δραματικά από τότε: οι αντιδράσεις στην εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του Παπανούτσου προήλθαν από τη συντηρητική, «ελληνοχριστιανική», καθαρευσουσιάνικη δεξιά. Σήμερα το εκκρεμές έχει πάει στο άλλο άκρο και οι αντιδράσεις στην αναβάθμιση της παιδείας έρχονται με λαϊκιστικό-αριστερό περιτύλιγμα.

Θα πρέπει εδώ να βγάλουμε το καπέλο στο Γεώργιο Παπανδρέου. Ως υπουργός Παιδείας ηγήθηκε δύο μεγάλες μεταρρυθμίσεις με εξαιρετικούς συνεργάτες: η πρώτη την περίοδο 1928-1932 με τον Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή που αφορούσε το πανεπιστήμιο και η δεύτερη το 1964 με τον Παπανούτσο που αφορούσε την κατώτερη εκπαίδευση. Η δεύτερη ματαιώθηκε από τη Χούντα αλλά επανήλθε πανηγυρικά με τη μεταρρύθμιση Ράλλη το 1976. Δυστυχώς, το έργο του γιού του στην Παιδεία δεν ήταν τόσο επιτυχές. Επιπολαιότητες, κομματικές σκοπιμότητες, αναξιοκρατία, λαϊκισμός, άκριτες παροχές και υποχωρήσεις σε συντεχνιακά συμφέροντα, έφεραν την Παιδεία στη σημερινή τραγική κατάσταση.

9. Βένιος Αγγελόπουλος, Θέλουμε Παιδεία; νήσος, 2007. Το βιβλίο αυτό είναι συλλογή κειμένων από το 1979 μέχρι πρόσφατα. Ο κ. Αγγελόπουλος είναι μέλος της «Συσπείρωσης Πανεπιστημιακών», της κυρίαρχης παράταξης της ΠΟΣΔΕΠ. Όμως έχει ένα λόγο λιγότερο ξύλινο από τους Απέκη-Μαΐστρο-Πρωτονοτάριο κ.ά. Συμφωνώ σε κάποια πράγματα, διαφωνώ στα περισσότερα. Για τον κ. Αγγελόπουλο δύο φαίνεται να είναι τα μεγαλύτερα κακά: η υποχρηματοδότηση και οι πανελλήνιες εξετάσεις. Αναγνωρίζει όμως και τα προβλήματα διαπλοκής κτλ.

10. Κώστας Σοφούλης, Για το σύγχρονο δημόσιο πανεπιστήμιο, τυπωθήτω, 2000. Ο κ. Σοφούλης είναι καθηγητής στο Π. Αιγαίου (Μυτιλήνη) και τέως μέλος της Διοικούσης Επιτροπής του στη δεκαετία του 80. Το βιβλίο αυτό είναι εξαιρετικό! Όλα αυτά που λέμε εδώ και δύο χρόνια τα έχει πει ο κ. Σοφούλης από το 2000. Για τη μετριοκρατία, την ξενοφοβία, την συντεχνιακή νοοτροπία κτλ. Λογική και ρεαλιστική είναι και η στρατηγική που προτείνει για τη μεταρρύθμιση (να αρχίσει από ένα «πειραματικό» πανεπιστήμιο). Κάποια μέρη του βιβλίου είναι κάπως θεωρητικά, όμως άλλα είναι πολύ πρακτικά. Θα επανέλθω στις προτάσεις του κ. Σοφούλη σε ξεχωριστό ποστ γιατί έχουν ενδιαφέρον.

11. Δημήτρης Τσαρδάκης, Οι αλιγάτορες των πανεπιστημίων, Παπαζήση, 2004. Για όσους δεν κατάλαβαν, αλιγάτορες είναι οι καθηγητές. Καταγγέλει με σκωπτικό τρόπο τα κακώς κείμενα αλλά λείπουν παντελώς οι προτάσεις. Κατατοπιστικό το κεφάλαιο για την άσχημη κατάσταση που επικρατεί στα Παιδαγωγικά τμήματα. Μετά την ανάγνωσή του αναρωτιέμαι τι εκπαίδευση προσφέρεται στους μελλοντικούς δασκάλους.

12. Γιώργος Αναστασιάδης, Το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης αφηγείται την ιστορία του (1926-1973), University Studio Press, 2003. Περιέχει κυρίως αποσπάσματα από άλλα βιβλία και άρθρα. Μαθαίνει κανείς για τις εποχές δικτατορίας που καθηγητές απολύονταν για τα πολιτικά τους φρονήματα και πρυτάνεις συλλαμβάνονταν για την ελεύθερη έκφραση της γνώμης τους.

13. Ελένη Σιάνου-Κύργιου, Εκπαίδευση και κοινωνικές ανισότητες, Μεταίχμιο, 2005. Χρήσιμο. Παρουσιάζει μιά έρευνα με ερωτηματολόγιο σε ~350 μαθητές από τα Ιωάννινα και την Αθήνα. Δείχνει τη συσχέτιση μεταξύ οικογενειακού εισοδήματος, εχωσχολικής υποστήριξης, και επίδοσης στις πανελλήνιες. Αν και μικρό το δείγμα, αυτά είναι τα μόνα δεδομένα που έχω δει μέχρι στιγμής για το σημαντικό αυτό ζήτημα. Δείτε τι γράφει ένας μαθητής: «Οι περισσότεροι καθηγητές δεν ενδιαφέρονται για να προετοιμάσουν τους μαθητές. Βαριούνται να κάνουν μάθημα και κανείς δεν τους ελέγχει.» Όταν είναι έτσι το σχολείο πώς μπορεί κανείς να μην πάει φροντιστήριο; Πρέπει ΠΑΡΑΥΤΑ να αρχίσει η αξιολόγηση των καθηγητών.

Προτείνω κατ’ αρχήν το εξής απλό: στις δύο τελευταίες τάξεις του Λυκείου οι μαθητές βαθμολογούν τους καθηγητές τους στο τέλος του έτους με ανώνυμο ερωτηματολόγιο. Οι καθηγητές στο κορυφαίο 10% παίρνουν μπόνους 5000 ευρώ, μεταξύ 10 και 30% 3000 ευρώ, και μεταξύ 30 και 50% 1000 ευρώ. Ή μιά συνεχή συνάρτηση τέλος πάντων. Αυτό είναι εφαρμόσιμο ΑΥΡΙΟ. Και δεν υπάρχει καμία σκιά κομματισμού κτλ. Να δείτε πώς θα βελτιώνονταν η ποιότητα διδασκαλίας στο Λύκειο. Να σταματήσει πιά η ισοπέδωση. Να δει κάποια αναγνώριση ο ευσυνείδητος εκπαιδευτικός που κάνει καλή δουλειά.

14. Γ. Παπακωνσταντίνου, Προσφορά και ζήτηση τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, Μεταίχμιο, 2003. Για το χειμώνα.

15. C.W. Eliot, University Administration, Houghton Mifflin, 1908. Ο επί 39 χρόνια πρόεδρος του Harvard δίνει τις απόψεις του για τη σωστή διοίκηση ενός πανεπιστημίου.

Γενικότερου ενδιαφέροντος:

16. Αντώνη Βγόντζα, Ανάμεσα στη μικρή και τη μεγάλη ιστορία, Λιβάνη, 2007. Αφιερώνει δύο σελίδες στο νόμο πλαίσιο του 1982. Η γνώμη του είναι ότι το πρόβλημα με τον ΝΠ ήταν οι μεταβατικές διατάξεις.

17. Νίκος Δήμου, Η δυστυχία του να είσαι Έλληνας, Πατάκης, 2000 (επανέκδοση από 1975). Νόμιζα ότι το είχα διαβάσει αλλά έκανα λάθος, είχα διαβάσει τους «Έλληνες», συλλογή άρθρων εκδοθείσα το 1982. Κλασσικό βιβλίο! Όμως το «Έλληνες» μου αρέσει περισσότερο γιατί πραγματεύεται τα θέματα με πιό ολοκληρωμένο (όχι επιγραμματικό, σατυρικό) τρόπο.

18. Νίκος Δήμου, Ημερολόγιο Καύσωνα, Νεφέλη, 1988. (Είχα υποσχεθεί στον αγαπητό «πατέρα» των Ελλήνων ιστολόγων να διαβάσω ένα λογοτεχνικό του βιβλίο και να κάνω αυστηρή κριτική.) Το βιβλίο αυτό το διάβασα στο υπόγειο του οικογενειακού μου σπιτιού, περιτριγυρισμένος από βιβλία, όπως ακριβώς και ο συγγραφέας του όταν το συνέγραψε. Μόνο που αντί για καύσωνα έβρεχε καταρρακτωδώς (ο καύσωνας ήταν μιά εβδομάδα πριν). Δεν είμαι ειδικός, αλλά δεν με εντυπωσίασε ως λογοτεχνία. Έχει δοκιμιακό ύφος. Για μένα η μεγάλη αρετή του ΝΔ είναι ο ορθολογισμός, η ασυμβίβαστη ειλικρίνεια, και η εύστοχη ανάλυση, όχι τόσο η υψηλή τέχνη του λόγου (μεταφορές, παρομοιώσεις κτλ). Δηλαδή, η σκέψη και όχι τόσο ο τρόπος με τον οποίο αυτή εκφράζεται.

19. Τάκης Μίχας, Δημήτρης Σκάλκος, Φιλελεύθερη Σοσιαλδημοκρατία, Ελάτη, 2005. Χρήσιμο βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί στην Ελλάδα γιατί ανατρέπει πολλές τρέχουσες ιδεοληψίες. Μεταφέρει στην Ελλάδα ιδέες ξένων κυρίως διανοητών για πολλά καίρια ζητήματα όπως η παγκοσμιοποίηση, η μετανάστευση, κτλ. Το κεφάλαιο που ασχολείται με την Παιδεία περιγράφει τα κουπόνια εκπαίδευσης και τα charter schools και κάνει μιά χρήσιμη περιδιάβαση σε εμπειρίες και πρακτικές άλλων χωρών.

20. Χαρίδημος Τσούκας, Έναρθρη κραυγή, Καστανιώτη, 2007. Συλλογή άρθρων στο Βήμα και αλλού. Ο Χαρίδημος Τσούκας είναι από τους αγαπημένους μου αρθρογράφους. Μέχρι στιγμής διάβασα μόνο την εισαγωγή και έμεινα ενθουσιασμένος. Δείτε επίσης διθυραμβική κριτική από το Χρήστο Γιανναρά, η οποία αυξάνει και την εκτίμησή μου για τον ίδιο το Γιανναρά. Τόσο ο Τσούκας όσο και ο Γιανναράς είναι αδέσμευτοι διανοητές, όχι σαν άλλους που γλείφουν το ένα ή το άλλο κόμμα για να τους ρίξουν κανένα ψίχουλο. «Είμαι φιλελεύθερος σοσιαλδημοκράτης» δηλώνει ο κ. Τσούκας. Συμφωνώ ότι αυτή είναι η σωστή κατεύθυνση (βλέπε και προηγούμενο βιβλίο). (Παρεμπιπτόντως, ο κ. Τσούκας είναι και βιβλιογραφικά δυνατός: Web of Science 50 δημοσιεύσεις, 706 αναφορές, h=13).

21. Χρήστος Γιανναράς, Ενάντια στη θρησκεία, Ίκαρος, 2006. Δε με καίει το θέμα, αλλά ήθελα να διαβάσω ένα βιβλίο του κ. Γιανναρά. Άσχετα αν συμφωνεί ή διαφωνεί κανείς μαζί του, έχει αυθεντική σκέψη και μιά έκδηλη αγνότητα προθέσεων. Το κρατάω για το χειμώνα.

22. Μίμης Ανδρουλάκης, Ζητούνται Αλχημιστές, Καστανιώτης, 2005. Είμαι στα μισά. Είναι εξαιρετικά διαβασμένος ο Μίμης αλλά και λίγο φλυαρούλης. Αν παρέλειπε κάποια πράγματα αυτονόητα ή επουσιώδη, θα ήταν πιό αποτελεσματικός.

23. Μίλτος Σαχτούρης, Καταβύθιση, Κέδρος, 1990. Τον Σαχτούρη τον ανακάλυψα σε μιά εκδήλωση στο Columbia με ομιλητή τον επίσης ποιητή και καθηγητή του Queens College Νίκο Αλεξίου. Η συγκεκριμένη συλλογή όμως δε μου άρεσε.

24. Κική Δημουλά, Ενός λεπτού μαζί, Ικαρος, 1998. Το κρατάω για το χειμώνα. Το λίγο που διάβασα πάντως ήταν εντυπωσιακό.

25. Νίκος Θέμελης, Η αναζήτηση, Κέδρος, 1998. Για το χειμώνα.

26. Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Η φόνισσα, Εστία, 1903. Για το χειμώνα.

27. Μανώλη Μπαρμπουνάκη, Μαντινάδες, Μπαρμπουνάκης, 2003. Δώρο του κ. Μπαρμπουνάκη για τη μεγάλη κατανάλωση που του έκανα.

Θα επανέλθω με πιό λεπτομερείς κριτικές κάποιων από αυτά τα βιβλία.

Στις 12 Αυγούστου έκλεισα 20 χρόνια στην Αμερική. «Αυτό που κάνεις δεν θα τελειώσει ποτέ; Πότε θα γυρίσεις για να μείνεις;» ρωτάει η μάνα μου. 20 χρόνια αποχαιρετισμοί, πάντα δακρύζει. Τελευταία άρχισα να δακρύζω κι εγώ.

Advertisements