Το φαινόμενο των «κλικών» στα ελληνικά πανεπιστήμια είναι γνωστό. Κανείς δεν αμφισβητεί ότι πρόκειται για μιά παθολογική κατάσταση που δεν υπάρχει, τουλάχιστον όχι στον ίδιο βαθμό, σε πανεπιστήμια του εξωτερικού. Φυσικά, όταν μιλάμε για «κλίκα» δε μιλάμε για φιλίες και συμπάθειες. Αυτά υπάρχουν παντού. Η λέξη κλίκα υποννοεί την αθέμιτη συναλλαγή. Όμως τι είναι αυτό που οδηγεί στη δημιουργία των κλικών; Το να το αποδώσουμε στην πανταχού παρούσα «νεοελληνική νοοτροπία» και να σηκώσουμε τα χέρια αποτελεί φυγομαχία.

Είναι προφανές ότι κλίκες δημιουργούνται γιατί έτσι μεγιστοποιείται το όφελος αυτών που μετέχουν στην κλίκα εις βάρος αυτών που δεν μετέχουν. Πάρτε το εξής παράδειγμα. Δέκα άτομα έχουν ένα καρβέλι ψωμί. Το δίκαιο είναι να μοιραστεί το καρβέλι εξίσου στα 10. Όμως, αν 6 άτομα φτιάξουν μιά κλίκα και μοιράσουν το ψωμί στα 6, κερδίζουν, και οι 4 εκτός κλίκας μένουν πεινασμένοι. Η αδικία αυτή μπορεί μάλιστα να ψευτονομιμοποιηθεί με «δημοκρατικές» διαδικασίες: οι 6 απλώς ψηφίζουν να μοιραστεί το ψωμί μεταξύ τους. Κλασική περίπτωση όπου υπερίσχυση της πλειοψηφίας δε σημαίνει αναγκαστικά και δημοκρατία. Τέτοιου είδους είναι επί το πλείστον η «δημοκρατία» του ελληνικού πανεπιστημίου: καιροσκοπικές, ιδιοτελείς πλειοψηφίες που παραβιάζουν τα δικαιώματα των μειοψηφιών και καταστρατηγούν την αξιοκρατία. Φυσικά, πολλές φορές ολόκληρο το τμήμα συμπεριφέρεται ως κλίκα εις βάρος του φορολογούμενου πολίτη.

Αλλο παράδειγμα. Σε έναν υπάλληλο του δημοσίου ανατίθεται η εποπτεία μιας νέας πρόσληψης. Ένας «κουτόφραγκος» θα έκανε ανοιχτή προκήρυξη και θα προσλάμβανε τον καλύτερο. Ο πονηρός Έλληνας θα κοιτάξει να κάνει εκδούλευση σε κάποιον, ούτως ώστε αυτός ο άλλος να του το ανταποδώσει στην κατάλληλη στιγμή στο μέλλον. Ο κουτόφραγκος δεν κερδίζει τίποτα, πέρα από την αξιοπρέπειά του. Ο πονηρός, ιδιοτελής Έλληνας κερδίζει κάτι, έστω μικρό. Όμως το κοινωνικό σύνολο χάνει. Το πολιτικό ρουσφέτι είναι φυσικά και αυτό φαινόμενο «κλίκας». Ο πολιτικός συνωμοτεί ουσιαστικά με κάποιους ψηφοφόρους του εις βάρος των υπόλοιπων πολιτών.

Η δημιουργία κλικών φαίνεται ενδιαφέρον θεωρητικό ζήτημα που θα μπορούσε να μελετηθεί επιστημονικά. Δεν ξέρω σε ποιά επιστήμη εμπίπτει: οικονομία, ψυχολογία, κοινωνιολογία, πολιτική επιστήμη, θεωρία συστημάτων; Η κατανόηση των συνθηκών υπό τις οποίες σχηματίζονται κλίκες θα βοηθούσε στην καταπολέμησή τους (σαν να γράφω grant proposal …).

Δική μου γνώμη είναι ότι οι κλίκες οφείλονται στην ιδιότυπη «αυτοδιοίκηση» του ελληνικού πανεπιστημίου, δηλαδή το κάθε τμήμα αφήνεται να λαμβάνει μόνο του όλες τις αποφάσεις που το αφορούν χωρίς καμία εξωτερική παρέμβαση. Αν υπήρχε ισχυρός κοσμήτορας και πρύτανης που να μπορούν να επεμβαίνουν και να διορθώνουν τις στρεβλές καταστάσεις, τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά. Προϋπόθεση βέβαια είναι τα άτομα αυτά να βρίσκονται εκτός κλικών και να μην έχουν κίνητρο να ανήκουν σε κλίκα.

Advertisements