Το πρόσφατο νομοσχέδιο κατά πάσα πιθανότατα θα αποδειχθεί μιά τρύπα στο νερό. Όχι μόνο δεν προωθεί λύσεις στα μεγάλα προβλήματα, αλλά ακόμα και αυτά τα θετικά του σημεία είναι αμφίβολο ότι θα εφαρμοστούν. Αντιγράφω από συνέντευξη του αντιπρύτανη του ΕΜΠ κ. Σπαθή στην Αυγή:

«Το πανεπιστήμιο διοικείται και ελέγχεται από συλλογικά όργανα με τη συμμετοχή όλων των μελών του, πράγμα που καθιστά το επόμενο διάστημα δυσοίωνο. ….. Η κυβέρνηση και το υπουργείο Παιδείας δεν έλαβαν υπόψη ότι καμιά μεταρρύθμιση στο χώρο των ΑΕΙ δεν μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς την εξασφάλιση της συναίνεσης από τη μεγάλη πλειονότητα φοιτητών και μελών ΔΕΠ που θα κληθούν να την υλοποιήσουν. »

Και σε άλλο σημείο στην Αυγή:

«Η ΠΟΣΔΕΠ καλεί σε ανυπακοή. Ζητεί από τις Συγκλήτους να μην εφαρμόσουν το νόμο. Ούτε αυτόν ούτε της αξιολόγησης»

Α μάλιστα. Αυτό τους πονάει, η αξιολόγηση. Θα συμφωνήσω μεν στο γεγονός ότι τόσο το περσινό νομοσχέδιο για την αξιολόγηση όσο και ο πρόσφατος νόμος «πλαίσιο» περιλαμβάνουν διατάξεις με αρκετό γραφειοκρατικό κόστος (π.χ. η απαίτηση το 1/3 των εκλεκτόρων να προέρχεται εκτός του τμήματος). Όμως περιλαμβάνουν και πολλές ορθές διατάξεις που μπορεί να μην είναι της αρεσκείας των πανεπιστημιακών. Αν αυτοί αποφασίσουν να μην εφαρμόσουν τους ψηφισθέντες νόμους, η δυνατότητα του ΥΠΕΠΘ να αντιδράσει είναι περιορισμένη. Τι θα κάνει, θα κόψει την χρηματοδότηση, θα τους μειώσει το μισθό; Δεν έχει τα κότσια να το κάνει. Σημειωτέον ότι η απαίτηση του κ. Σπαθή και άλλων (π.χ. Τεγόπουλος της Ελευθεροτυπίας) να υπάρχει η συναίνεση της πανεπιστημιακής κοινότητας στις μεταρρυθμίσεις είναι κατ’ επίφαση δημοκρατική και στην ουσία ΑΝΤΙδημοκρατική. Οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να γίνονται με γνώμονα το ΔΗΜΟΣΙΟ συμφέρον και όχι το συμφέρον της κάθε συντεχνίας, στην προκειμένη περίπτωση 10,000 ατόμων. Η μόνη πλειοψηφία που μετράει είναι η πλειοψηφία στο λαό.

Σε προηγούμενη συζήτησή μας αναρωτηθήκαμε αν η ΠΟΣΔΕΠ εκφράζει την πλειοψηφία των πανεπιστημιακών. Η απάντηση είναι άγνωστη και σίγουρα η πραγματικότητα είναι πολύπλοκη. Η δική μου εκτίμηση είναι ότι η ΠΟΣΔΕΠ εκφράζει απόλυτα ένα 20-25 % των πανεπιστημιακών. Πολλοί από αυτούς ανήκουν στις τάξεις των πρώην βοηθών-επιμελητών. Ένα άλλο 10-15 % (ας τους πούμε «ριζοσπάστες») υποστηρίζει ριζικές αλλαγές σαν αυτές που θα επιθυμούσα π.χ. εγώ. Και οι υπόλοιποι αιωρούνται κάπου στη μέση. Θέλουν αλλαγές γιατί «δεν πάει άλλο» αλλά ίσως όχι τόσο ριζικές που θα αύξαιναν π.χ. την πίεση για περισσότερο διδακτικό και ερευνητικό έργο ή θα αναιρούσαν κάποιο τους μικροπρονόμιο που η παρούσα ασυδοσία στα ΑΕΙ επιτρέπει. Για την αξιολόγηση πιστεύω ότι σημαντικό ποσοστό αυτών που την υποστηρίζουν θα ήθελαν μια «ήπια» και «ευγενική» αξιολόγηση που δεν θα διατάραττε υπέρ του δέοντος τα πανεπιστημιακά ύδατα. Κακά τα ψέμματα, μιά ουσιαστική αξιολόγηση θα έβγαζε πολλά «άπλυτα» στη φόρα και κανείς δεν το θέλει αυτό, μάλλον ούτε η κυβέρνηση.

Πιστεύω επομένως ότι η πλειοψηφία των πανεπιστημιακών είναι εναντίον των ριζικών αλλαγών. Από αυτό συμπεραίνω ότι δεν μπορεί να υπάρξει καμία ουσιαστική αναβάθμιση των πανεπιστημίων χωρίς αλλαγή του τρόπου διοίκησης. Όσο οι πρυτάνεις, αντιπρυτάνεις, και κοσμήτορες είναι εκλεγμένοι από τα μέλη ΔΕΠ (και φοιτητές), είναι φυσικό να κωλυσιεργήσουν σε οποιοδήποτε μέτρο που θα θίγει τα προνόμιά τους. Η μεταρρύθμιση θα πρέπει κυρίως να στηριχθεί σε αυτό το 10-15% που υποστηρίζουν τις ριζικές αλλαγές.

Κατά τη γνώμη μου η στρατηγική για τη μεταρρύθμιση θα πρέπει να είναι η εξής:

1. Συγκρότηση επιτροπής από τους πιό εξέχοντες πανεπιστημιακούς του εξωτερικού
2. Επισταμένη μελέτη (external review) από την επιτροπή του ελληνικού πανεπιστημιακού συστήματος. Καταγραφή ΟΛΩΝ των προβλημάτων. Ταυτόχρονη μελέτη από υποεπιτροπές του θεσμικού πλαισίου αντιπροσωπευτικών άλλων χωρών (π.χ. ΗΠΑ, Βρετανία, Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ισπανία). Η δουλειά που έγινε μέχρι τώρα από το ΕΣΥΠ είναι πολύ ανεπαρκής.
3. Λεπτομερής αναφορά, δημοσιοποίηση στο λαό. Εκτενής δημόσιος διάλογος.
4. Κατάστρωση νέου νόμου πλαισίου με αλλαγή του τρόπου διοίκησης (συμβούλια επιτρόπων). Υπενθυμίζω ότι έχω καταθέσει αρκετά λεπτομερές προσχέδιο νόμου και δεν έχω ακούσει μέχρι τώρα καμιά σοβαρή αντίρρηση. Διάλογος επί των προτάσεων.
5. Ψήφιση νέου νόμου πλαισίου. Αν είναι απαραίτητο, λαϊκό δημοψήφισμα (όμως αν γίνουν 3-4 αξιόπιστες δημοσκοπήσεις και συμφωνήσουν στο αποτέλεσμα, το δημοψήφισμα είναι περιττό).
6. Εκλογή συμβουλίων επιτρόπων από τη Βουλή (προσοχή εδώ! Χρειάζεται αξιοκρατία και απουσία κομματισμού!)
7. Εκλογή πρυτάνεων από τα συμβούλια με διεθνείς διαγωνισμούς. Ευκαιρία να στρατολογηθούν διακεκριμένοι πανεπιστημιακοί του εξωτερικού.
8. Εκλογή άλλων διοικητικών θέσεων (αντιπρυτάνεων, κοσμητόρων) από πρύτανη και συμβούλια.

Με αυτόν τον τρόπο τα διοικητικά όργανα των πανεπιστημίων θα περάσουν στα χέρια μεταρρυθμιστών. Χρειάζονται ασφαλώς μηχανισμοί που να εγγυώνται ότι οι άνθρωποι αυτοί είναι ικανοί και αξιοκράτες, και κυρίως άνθρωποι με ακαδημαϊκό ήθος. Η όλη στρατηγική θα πρέπει να στηριχθεί στην ενεργή στήριξη αυτού του 15% των «ριζοσπαστών» που ανέφερα παραπάνω αλλά και στην ανοχή της «αιωρούμενης» πλειοψηφίας. Το 25% της ΠΟΣΔΕΠ μαζί με τους συμμάχους τους τα αριστερά κόμματα και τις άλλες συντεχνίες του δημοσίου θα πολεμήσουν μέχρι «τελευταίας ρανίδος» τις αλλαγές. Ας τις πολεμήσουν. Δεν μπορούν τα κόμματα της μειοψηφίας να επιβάλλουν τις απόψεις τους. Μάλιστα είμαι σίγουρος ότι πολλοί από τους ψηφοφόρους των αριστερών κομμάτων θα στηρίξουν τις αλλαγές. Καθ’ όλη τη διάρκεια της μεταρρύθμισης οι μεταρρυθμιστικές δυνάμεις θα πρέπει να δώσουν τη μάχη των επιχειρημάτων. Καμία αντίρρηση δεν πρέπει να αφεθεί αναπάντητη. Κανένας καλόπιστος επικριτής δεν πρέπει να νιώσει αποκλεισμένος. Θα πρέπει να καταδείξουν την επιστημονική ανεπάρκεια και τη φαυλότητα της ηγεσίας της ΠΟΣΔΕΠ και των υποστηρικτών της. Αν η κοινή γνώμη είναι καλά ενημερωμένη θα στηρίξει σθεναρά τις αλλαγές.

Τι πιθανότητα υπάρχει να γίνουν τα παραπάνω; Πολύ μικρή. Αν όπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις η ΝΔ επανεκλεγεί, το θέμα αυτό δεν πρόκειται να ξανανοίξει τουλάχιστον για τα επόμενα πέντε χρόνια. Αναμένεται ένα νομοσχέδιο για τα μεταπτυχιακά και την επόμενη τετραετία θα καταπιαστούν πάλι με τις εισαγωγικές εξετάσεις και θα κάνουν πιθανότατα ένα ακόμα πασάλειμμα (άλλαξε ο Μανωλιός κι έβαλε τα ρούχα αλλιώς). Είναι επίσης αμφίβολο αν γίνει τίποτα στις άλλες βαθμίδες της εκπαίδευσης. Μιά κυβέρνηση που ανάλωσε δύο χρόνια να περάσει κάποιες «νερόβραστες» τροποποιήσεις στο νόμο πλαίσιο δεν εμπνέει και πολλή αισιοδοξία. Από τη μεριά του ΠΑΣΟΚ διαφαίνεται περισσότερη διάθεση για τολμηρές αλλαγές. Αλλά και εκεί υπάρχει μεγάλη διχογνωμία. Οι κκ. Χρυσοχοΐδης και Πάγκαλος και άλλοι στην εκσυγχρονιστική πτέρυγα κινούνται στη σωστή κατεύθυνση, αλλά συναντούν μεγάλες αντιστάσεις από τους λαϊκιστικές. Ο ΓΑΠ δεν έχει δείξει ότι διαθέτει το στομάχι για συγκρούσεις με τις συντεχνίες. Είναι υπερβολικά «nice guy» και δυστυχώς επιρρεπής και ο ίδιος στο λαϊκισμό. Ο μόνος που έχει το στομάχι (no pun intended) να τα βάλει με τις συντεχνίες είναι ο κ. Πάγκαλος.

Οπότε το μέλλον διαγράφεται δυσοίωνο. Τι μπορούμε να κάνουμε εμείς;

1. Να στηρίξουμε κριτικά την κίνηση «Μεταρρύθμιση για την αναβάθμιση». Αν και δεν έχουν ακόμα συγκεκριμένες προτάσεις, αν και πολλοί μάλλον ανήκουν σε αυτήν την «αιωρούμενη» πλειοψηφία που μπορεί να μην έχει διάθεση για ριζικές αλλαγές, είναι η μόνη συντονισμένη πρωτοβουλία στα ελληνικά πανεπιστήμια που υποστηρίζει τουλάχιστον την ΙΔΕΑ της μεταρρύθμισης.

2. Να ολοκληρώσουμε τη βιβλιογραφική αξιολόγηση όλων των μελών ΔΕΠ των ελληνικών πανεπιστημίων. Αυτό θα συντελέσει α) στην κατάδειξη του μεγέθους του προβλήματος όσον αφορά το ανθρώπινο δυναμικό και στην κινητοποίηση της κοινής γνώμης και β) τον εντοπισμό των πιό άξιων πανεπιστημιακών που θα μπορούσαν να αποτελέσουν δυνάμει συμμάχους στη μεταρρυθμιστική προσπάθεια. Για τους λόγους που αναφέρθηκαν παραπάνω, ούτε το ΥΠΕΠΘ ούτε η ΑΔΙΠ του κ. Αμούργη είναι πρόθυμοι να κάνουν αυτήν τη δουλειά. Άρα πρέπει να την κάνουμε εμείς. Τα τμήματα Επιστήμης Υλικών και Χημικών Μηχανικών έχουν ήδη γίνει. Επίσης υπάρχουν άτομα που δουλεύουν στα τμήματα Βιολογίας, Μαθηματικών, και Μηχανολόγων. Ζητούνται εθελοντές για τα υπόλοιπα, και κυρίως για κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες όπου (νομίζω) τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα.

3. Να βοηθήσουμε στη μάχη του σταυρού βουλευτές που είναι διατεθειμένοι να δώσουν τη μάχη για την ανώτατη παιδεία. Κατά την συνήθη αμερικανική πρακτική του lobbying, η κίνησή μας θα μπορούσε να απευθυνθεί πριν τις εκλογές σε όλους τους υποψήφιους βουλευτές και να τους ζητήσει να πάρουν θέση στο ζήτημα αυτό. Κατόπιν εμείς θα δώσουμε τη δημόσια υποστήριξη μας (endorsement) σε αυτούς που θα παράσχουν τις πιό ικανοποιητικές απαντήσεις.

Advertisements