Αναδημοσίευση, με άδεια του συγγραφέα, από την Εστία της 7ης Μαρτίου, 2007

Eμπόδιo για την πανεπιστημιακή μεταρρύθμιση είναι η απαισιοδοξία και η μιζέρια που έχουν κυριαρχήσει. Το κλίμα έχει επιδεινωθεί τους τελευταίους μήνες, καθώς κατέπεσε η συνομωσία της σιωπής –η Ομερτά του πανεπιστημιακού κατεστημένου- και η κοινή γνώμη συνειδητοποιεί το βάθος και την έκταση της κρίσης. Η οργή που έχει δημιουργηθεί, καθώς γονείς και φορολογούμενοι συνειδητοποιούν την σπατάλη των πόρων και την διάψευση των προσδοκιών τους, είναι βέβαια ενδεικτική, δεν συνιστά όμως επαρκή πολιτική συνθήκη ώστε να κινητοποιηθούν δυνάμεις για την αλλαγή του συστήματος. Χρειάζεται και η πεποίθηση ότι η κατάσταση είναι αναστρέψιμη, ότι είναι δυνατό να δημιουργηθεί εκ νέου ένα ανταγωνιστικό ελληνικό πανεπιστήμιο, σε συμφωνία με τις διεθνείς προδιαγραφές. Όσο δεν υπάρχει αυτή η ελπίδα θα αναζητούνται λύσεις αποσπασματικές, σε ατομική βάση: οι οικογένειες θα χρεώνονται για να εξασφαλίζουν σπουδές ποιότητας στους νέους, δηλαδή σπουδές εκτός Ελλάδος. Η συνισταμένη τέτοιων οικογενειακών αποφάσεων κινδυνεύει να οδηγήσει σε οριστική εγκατάλειψη και απαξίωση του δημοσίου πανεπιστημίου.

Ένας σημαντικός λόγος της απογοήτευσης είναι ότι οι μεταρρυθμίσεις που προωθεί η κυβέρνηση δεν πείθουν για δραστικά αποτελέσματα. Οι άτολμες παρεμβάσεις του νέου νομοσχεδίου θα βελτιώσουν βέβαια την κατάσταση, δεν θα επιφέρουν όμως ανατρεπτικές αλλαγές. Η λειτουργία μη κρατικών πανεπιστημίων ενδεχομένως θα καλύψει κάποιες περιορισμένες ανάγκες, κυρίως στην επαγγελματική εκπαίδευση. Ουδείς όμως φαντάζεται ότι μπορεί να δημιουργηθεί ένα νέο Harvard η μια νέα Σορβόννη στην Ελλάδα.

Η αρνητική αυτή θεώρηση δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Σε ό,τι αφορά το νομοσχέδιο, δεν έχει τόση σημασία τι προβλέπουν τα άρθρα του, αλλά ότι, μετά από πολλά χρόνια, η λογική θα καταγάγει την πρώτη της νίκη έναντι του παραλογισμού. Όταν καταρρεύσει ο μύθος ότι η όποια ποιοτική μεταρρύθμιση είναι αδύνατη, θα ανοίξει ο δρόμος και για ουσιαστικότερες αλλαγές.

Για να διαλυθεί το κλίμα της απαισιοδοξίας πρέπει να ελευθερωθεί ο δημόσιος διάλογος από τις αγκυλώσεις στις οποίες τον έχει εγκλωβίσει το ανασφαλές πανεπιστημιακό κατεστημένο. Κατά τις περασμένες δεκαετίες, ο πανεπιστημιακός θεσμός διεθνώς εξελίχθηκε ραγδαία, ως συνέπεια της παγκοσμιοποίησης, της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και της ανάπτυξης της κοινωνίας της πληροφορίας. Απορροφημένη από τα εσωτερικά της, η ελληνική πανεπιστημιακή κοινότητα δεν αντελήφθη τα νέα δεδομένα, δηλαδή το νέο περιβάλλον και τις δυνατότητές του. Από « πτωχός συγγενής » στον ευρωπαϊκό πανεπιστημιακό χώρο, η Ελλάδα μπορεί να βρεθεί στην πρώτη γραμμή , όπως συμβαίνει στον τομέα της ναυτιλίας.

Το Πανεπιστήμιο δεν περιορίζεται πια από τα εθνικά πλαίσια. Διεθνείς συνεργασίες, νέα εκπαιδευτικά και ερευνητικά προγράμματα απευθύνονται στην παγκόσμια φοιτητική πελατεία. Η χωροθέτηση των προγραμμάτων γίνεται σε τόπους οι οποίοι συνδυάζουν εύκολη πρόσβαση, ευχάριστο φυσικό περιβάλλον, φιλόξενη κοινωνία και ελκυστική πολιτισμική εικόνα : τα στοιχεία που διαθέτει κατ’εξοχήν η Ελλάδα. Οι νέες αυτές μορφές πανεπιστημιακών δραστηριοτήτων ενισχύουν τον υφιστάμενο πανεπιστημιακό ιστό και αποτελούν σημαντικό παράγοντα οικονομικής ανάπτυξης και πολιτικής επιρροής Οι νέες προοπτικές καθίστανται ακόμη ευνοϊκότερες, καθώς υπάρχει εξαιρετικής ποιότητας ανθρώπινο δυναμικό μέσα και έξω από την Ελλάδα.

Η ελλαδική πανεπιστημιακή εσωστρέφεια συστηματικά παραβλέπει ότι, εκτός από τις επτά χιλιάδες πανεπιστημιακούς των ελλαδικών ΑΕΙ, υπάρχει μια ελληνική πανεπιστημιακή διασπορά από τουλάχιστον άλλες τέσσερεις χιλιάδες, η οποία μπορεί να τεθεί στην υπηρεσία μιας διεθνοποιημένης ελληνικής πανεπιστημιακής οικονομίας. Το ζητούμενο δεν είναι, βέβαια, να επιστρέψουν, μόνιμα ή παροδικά, στην Ελλάδα οι Έλληνες πανεπιστημιακοί. Η κύρια υπηρεσία που μπορούν να προσφέρουν είναι να λειτουργήσουν ως σύνδεσμοι ανάμεσα στο ελληνικό πανεπιστήμιο και το διεθνή χώρο, να συμβάλουν στον εκσυγχρονισμό και στο άνοιγμα της ελληνικής πανεπιστημιακής κοινότητας. Η ελληνική πανεπιστημιακή διασπορά είναι η λησμονημένη στρατηγική εφεδρεία του ελλαδικού πανεπιστημίου. Αν αξιοποιηθεί σωστά θα βοηθήσει να ξεπεραστεί η συσσωρευμένη πολυετής καθυστέρηση.

Τεράστιες δυνατότητες ανοίγονται εφόσον καταρρεύσουν τα τείχη που χωρίζουν την ελληνική πανεπιστημιακή ζωή από την εξελισσόμενη διεθνή πραγματικότητα. Ενδέχεται να καταρρεύσουν ταχύτερα από όσο αναμένουμε. Η ελπίδα αυτή πρέπει να γίνει κινητήρια δύναμη για τους φοιτητές και τους επιστήμονες, παλαιότερους και νεώτερους, που φιλοδοξούν να προσφέρουν τις γνώσεις τους σε ένα αξιοκρατικό και πρωτοποριακό πανεπιστημιακό πλαίσιο. Η Κυβέρνηση μπορεί και οφείλει να ανοιχτεί στις δυνάμεις που εκπροσωπούν τις προοπτικές του μέλλοντος, στις δυνάμεις της προόδου.

Γεώργιος-Στυλιανός Πρεβελάκης
Καθηγητής Γεωπολιτικής
Σορβόννη (Πανεπιστήμιο Παρισίων 1)

Advertisements