Πριν 20 μέρες περίπου έστειλα στην ιστοσελίδα διαλόγου του ΥΠΕΠΘ το κείμενο που ακολουθεί. Έκτοτε δεν έχει εμφανιστεί, όπως και κανένα άλλο άλλωστε. Το κείμενο αυτούσιο:

Ο νέος νόμος μόνο ως «νόμος πλαίσιο» δε μπορεί να χαρακτηριστεί. Πρόκειται για μερικές ακόμα συμπληρωματικές ρυθμίσεις που προσπαθούν ανεπιτυχώς να διορθώσουν λίγα από τα πολλά κακώς κείμενα του υπάρχοντος νομοθετικού καθεστώτος. Συνεχίζει την τακτική των προηγουμένων νομοθετημάτων, προσπαθώντας να ρυθμίσει όσο γίνεται περισσότερες λεπτομέρειες διαδικασιών όπως αυτές που αφορούν σε εκλογές μελών ΔΕΠ, προκειμένου να ελέγξει τυχόν παρασπονδίες που γίνονται σε κάποια Τμήματα. Το μόνο που καταφέρνει όμως είναι να κάνει τις διαδικασίες τόσο πολύπλοκες που η διενέργειά τους να αποτελεί νομικό γρίφο, και η πιθανότητα ακύρωσης για τυπικούς λόγους σε περίπτωση προσφυγής να γίνεται βεβαιότητα.

 

Κατά τη γνώμη μου η μόνη ασφαλιστική δικλείδα η οποία, αν σχεδιαστεί σωστά, θα εξασφαλίσει στο μέτρο του δυνατού τη ζητούμενη ποιότητα, είναι η διαφάνεια και η αξιολόγηση σε κάθε επίπεδο: Πανεπιστημίων, Τμημάτων, μελών ΔΕΠ. Η αξιολόγηση είναι (α) απαραίτητο στοιχείο της ακαδημαϊκής διαδικασίας, όπως δείχνει η διεθνής εμπειρία (γιατί θα πρέπει να μην κάνουμε εμείς αυτό που κάνουν όλες οι προηγμένες χώρες;) (β) εντελώς λογική συνέπεια του ότι εμείς ως μέλη ΔΕΠ αξιολογούμε διαρκώς τους φοιτητές, οπότε κάποιος θα πρέπει να αξιολογήσει και εμάς, (γ) υποχρέωση προς το κοινωνικό σύνολο, που θα πρέπει να γνωρίζει τι γίνονται τα χρήματα που διατίθενται, αλλά και πού στέλνει τα παιδιά του (δ) μέσο για την ουσιαστική αναβάθμιση των ιδρυμάτων, αφού είναι βέβαιο ότι όλοι θα εντείνουν τη προσπάθειά τους αν γνωρίζουν ότι θα αξιολογηθούν. Η αξιολόγηση πρέπει να έχει συνέπειες, τουλάχιστον θετικές για όσους αξιολογούνται θετικά, και σίγουρα να δημοσιοποιείται ώστε οι γονείς, αλλά και οι φορολογούμενοι, να τη λαμβάνουν σοβαρά υπ’ όψιν (πολλοί υποψήφιοι θα άλλαζαν ριζικά τη σειρά επιλογής των τμημάτων αν ήξεραν το αποτέλεσμα της αξιολόγησής τους). Η βασικότερη όμως συνέπεια της αξιολόγησης θα είναι η επίδρασή της στις επιλογές διδασκόντων. Τα Τμήματα θα αποφεύγουν να εκλέξουν έναν υποψήφιο δευτέρας διαλογής αν γνωρίζουν ότι αργότερα το βιογραφικό του θα συμβάλλει αρνητικά στην αξιολόγησή τους. Εξυπακούεται ότι πρώτοι θα πρέπει να αξιολογηθούν οι αξιολογητές, και δυστυχώς όπως έχω σχολιάσει αλλού

http://www.sci.ccny.cuny.edu/~themis/greekuniversityreform/Hatzisavvas.pdf

το ΥΠΕΠΘ παρέβλεψε να εφαρμόσει το δικό του νόμο για τα κριτήρια επιλογής των αξιολογητών με αποτέλεσμα η όλη διαδικασία αξιολόγησης να έχει βαλτώσει διότι η συγκεκριμένη επιλογή αποτελεί πολύ εύκολο στόχο.

 

Επανερχόμενος στη πρόταση νόμου του ΥΠΕΠΘ, θα σχολιάσω μερικά επί μέρους στοιχεία ξεκινώντας από αυτά που θεωρώ τα πιο σημαντικά.

 

1. Η σημαντικότερη κατά τη γνώμη μου επί μέρους αλλαγή θα έπρεπε να είναι η δραστική μείωση του ποσοστού των φοιτητών που συμμετέχουν στα διάφορα όργανα (Γενικές Συνελεύσεις, Σύγκλητο) και εκλογές πρυτάνεων, προέδρων τμημάτων κλπ, στα μέσα επίπεδα που ισχύουν στις προηγμένες χώρες (10% ή και λιγότερο). Τα ποσοστά που προβλέπει σήμερα ο νόμος είναι πρωτοφανή διεθνώς και ακούγονται απίστευτα αλλά και εντελώς δημαγωγικά σε κάθε καθηγητή ξένου Πανεπιστημίου. Επί πλέον στις Γενικές Συνελεύσεις και στη Σύγκλητο δικαίωμα ψήφου θα πρέπει να έχουν μόνο τα μέλη ΔΕΠ. Δε πρέπει να ξεχνάμε ότι όπως εκπορεύεται από τη θέση τους στο Πανεπιστήμιο, οι φοιτητές πχ του Φυσικού Τμήματος δεν είναι καν φυσικοί, αλλά σπουδάζουν για να γίνουν φυσικοί. Κατά παράβαση όμως στοιχειωδών κανόνων λογικής, μη έχοντας ούτε καν τις γνώσεις του αντίστοιχου πτυχίου και όντας περαστικοί από τα Πανεπιστήμια (εκτός βέβαια από τους «αιώνιους») οι ίδιοι φοιτητές καλούνται σήμερα να ψηφίσουν ισότιμα με τα μέλη ΔΕΠ για ζητήματα όπως: προγραμματισμό θέσεων ΔΕΠ και ειδικότερα τη βαθμίδα και το γνωστικό αντικείμενο, σύσταση εκλεκτορικών σωμάτων, συνάφεια γνωστικών αντικειμένων, πρόγραμμα σπουδών, επιστημονικό περιεχόμενο των Τομέων κλπ. Τα ποσοστά συμμετοχής των φοιτητών στα συλλογικά όργανα και στις εκλογές δεν αποτελούν «δημοκρατική κατάκτηση» για την οποία υπερηφανεύονται τα Ελληνικά Πανεπιστήμια, αποτελούν την κύρια αιτία της κακοδαιμονίας τους.

 

2. Ο ανώτερος χρόνος σπουδών που ορίζει ο νόμος είναι κατά τη γνώμη μου μη εφαρμόσιμος. Κατ’ αρχάς είναι υπερβολικά σκληρό να διαγράφεται φοιτητής που έχει περάσει πχ 50 μαθήματα, ενώ χρωστά μόνο 2-3. Δεύτερον, οι ίδιοι οι διδάσκοντες θα υφίστανται αφόρητη πίεση είτε διότι θα συμπονούν είτε διότι θα φοβούνται τους φοιτητές που θα κινδυνεύουν με διαγραφή: η απελπισία των φοιτητών θα είναι πολύ κακός σύμβουλος. Φοβάμαι ότι το μέτρο θα έχει την κατάληξη όλων των υπερβολικά σκληρών μέτρων, δηλαδή θα αχρηστευθεί στη πράξη: είτε θα μειωθεί ο αριθμός των αιώνιων φοιτητών επειδή θα περνούν χαριστικά, είτε θα ακυρωθεί από τον αμέσως επόμενο υπουργό Παιδείας (ή έστω αυτόν που θα κατέχει τη θέση μετά από έξη χρόνια, όταν θα φανούν οι συνέπειες του μέτρου). Το πρόβλημα των αιώνιων φοιτητών υπάρχει, αλλά η λύση του θα πρέπει να στοχεύει στη θεραπεία των αιτίων. Ας αναρωτηθούμε γιατί στην Ελλάδα έχουμε τους αιώνιους φοιτητές ενώ οι άλλες χώρες δεν έχουν, και ας λάβουμε ανάλογα μέτρα ή συνδυασμό αυτών που ισχύουν έξω. Κατά τη γνώμη μου δύο είναι τα σημαντικά πράγματα που θα πρέπει να γίνουν: (α) Να επανέλθει η έννοια της απώλειας του έτους, την οποία κατάργησε η δικτατορία για να κατευνάσει τους τότε επαναστατημένους φοιτητές. Είναι βέβαιο ότι αν κάποιος φοιτητής αναγκαστεί να επαναλάβει το πρώτο πχ έτος (που είναι συνήθως και το πιο δύσκολο λόγω δυσκολιών προσαρμογής) τότε θα εντείνει τη προσπάθειά του και θα τελειώσει χωρίς άλλη καθυστέρηση. Απώλεια έτους θα μπορεί πχ να συμβαίνει αν ο φοιτητής αποτύχει σε πάνω από δύο μαθήματα, ή σε μάθημα παλαιοτέρου έτους. (β) Να θεσμοθετηθεί εκ νέου η θέση βοηθού διδασκαλίας. Πρόκειται για θεσμό που υπάρχει σε όλες τις προηγμένες χώρες, με πολλά ευεργετικά αποτελέσματα για τους φοιτητές. Οι βοηθοί είναι ευκολότερα προσπελάσιμοι από τους φοιτητές λόγω της μικρότερης διαφοράς ηλικίας, αλλά και της θέσης τους. Θα μπορούν να συμμετέχουν στο διαρκή έλεγχο των ικανοτήτων και της πρόσκτησης γνώσης από τους φοιτητές, ώστε να καταργηθεί η άλλη γενεσιουργός αιτία της αποτυχίας, δηλαδή το διάβασμα λίγο πριν τις εξετάσεις. Η κατάργηση του θεσμού του βοηθού ήταν αποτέλεσμα της λαϊκιστικής και διεθνώς πρωτότυπης τακτικής που επέβαλλε ο Ν1268/82, όλοι οι διδάσκοντες να τα κάνουν όλα (θεωρία, ασκήσεις, εργαστήρια).

 

3. Σχετικά με τις εκλογές μελών ΔΕΠ: (α) Η διαδικασία εκλογής μελών ΔΕΠ θα πρέπει να απλοποιηθεί με παράλληλη κατάργηση όλων των προηγούμενων διατάξεων. Είναι λάθος να προσπαθούμε να εξασφαλίσουμε ποιότητα μέσω του ελέγχου διαδικασιών (με εξωτερικούς εκλέκτορες κλπ). Από την πείρα μου σε τμήματα όπου πάντοτε υπάρχουν εξωτερικοί εκλέκτορες, αυτοί ψηφίζουν στο 95% των περιπτώσεων ό,τι θέλουν οι εσωτερικοί. Υπάρχει και άλλο μειονέκτημα: Φοβάμαι ότι με τον ατελεύτητο αριθμό μελών ΔΕΠ των κεντρικών Πανεπιστημίων, δε θα κάνουμε άλλη δουλειά από το να γυρνάμε στην Ελλάδα για να παίρνουμε μέρος σε εκλογές! Πολλοί θα αρνούνται για πραγματικούς ή φανταστικούς λόγους (πχ διότι έχουν μάθημα, συμμετοχή σε συμβούλια, επιτροπές κλπ) και η γραφειοκρατία των εκλογών θα αυξηθεί και άλλο. Κατά τη γνώμη μου ο έλεγχος θα πρέπει να γίνεται εκ του αποτελέσματος, μέσω της αξιολόγησης. Αν τα Τμήματα γνωρίζουν ότι θα αξιολογηθούν με ποικίλες επιπτώσεις (χρηματοδότηση, διαφήμιση ή δυσφήμιση) θα το σκεφτούν δύο φορές να εκλέξουν ένα χαμηλού επιπέδου υποψήφιο αν υπάρχει καλύτερος. (β) Θα πρέπει να καταργηθεί η αυτόματη επαναπροκήρυξη των θέσεων ΔΕΠ που αντιστοιχούν σε όσους αποχωρούν. Ο αριθμός μελών ΔΕΠ στα κεντρικά Πανεπιστήμια ξεπέρασε κάθε αποδεκτό όριο συγκρινόμενος με το διεθνή χώρο. Θα πρέπει να καθορίζεται ανάλογα με τον αριθμό των μαθημάτων που προσφέρονται (70 μαθήματα, άρα 35 ανά εξάμηνο είναι ένα λογικό μάξιμουμ, στο οποίο θα πρέπει να αιτιολογηθούν οι όποιες εξαιρέσεις). Τα μαθήματα πρέπει να γίνονται από το μέλος ΔΕΠ σε όλους τους φοιτητές του έτους: είναι απαράδεκτος ο χωρισμός σε μικρότερα τμήματα για τη διδασκαλία της θεωρίας. Τα τμήματα πρέπει να χωρίζονται σε πολύ μικρότερα για την ώρα των ασκήσεων, η οποίες θα πρέπει να διδάσκονται από βοηθούς. Αυτό επιτάσσει η διεθνής εμπειρία.

 

4. Είναι θεμελιώδες να σταματήσει η Γενική Συνέλευση και τα άλλα όργανα να ασχολούνται με λεπτομέρειες που ούτως ή άλλως δε μπορούν να ελέγξουν. Πχ σήμερα σε πολλά ΑΕΙ οι ΓΣ εγκρίνουν διάφορες οικονομικές λεπτομέρειες, επιλογές συνεργατών σε προγράμματα, διαγωνισμούς κλπ. Πχ η σύναψη σύμβασης με συνεργάτη του επιστημονικού υπευθύνου ενός προγράμματος εγκρίνεται: από τη ΓΣ (30 άτομα), το Πρυτανικό Συμβούλιο, και την Επιτροπή Ερευνών (20+ άτομα), και όλοι παίρνουν την απόφαση με βάση την απόφαση του προηγουμένου.
Ο λόγος είναι προφανής: να «διαλύεται» ο επιμερισμός της ευθύνης και να απαλλάσσονται οι πραγματικά υπεύθυνοι ελεγκτικοί μηχανισμοί σε περίπτωση που αποκαλυφθούν παρατυπίες. Η ευθύνη για την κάθε απόφαση πρέπει να είναι συγκεκριμένη και ο καταλογισμός της σαφής. Τα μέλη της ΓΣ θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε όλα τα σχετικά αρχεία, αποφάσεις κλπ, αλλά να συζητούν τα διοικητικά και οικονομικά θέματα μόνο κατόπιν καταγγελίας ή σοβαρών αμφιβολιών για την ορθότητα μιας απόφασης. Με άλλα λόγια, η ΓΣ να μπορεί να δράσει ως ελεγκτικός μηχανισμός αν χρειαστεί, αλλά κύριο μέλημά της να είναι η προώθηση της εκπαίδευσης και της έρευνας.

 

5. Το άρθρο 17 αναφέρεται στην υποχρέωση ενημέρωσης του κοινού μέσω της ιστοσελίδας των Τμημάτων. Πάρα πολύ σωστό (το καλύτερο ίσως στοιχείο της πρότασης νόμου), αλλά δεν καθορίζεται τι σημαίνει «υποχρέωση». Θα πρέπει να οριστούν οι συνέπειες της μη εφαρμογής του νόμου, αλλιώς φοβάμαι ότι δε θα τηρηθεί.

 

6. Η υποχρεωτική αλλαγή του γνωστικού αντικειμένου των μελών ΔΕΠ είναι παράλογη και αντίθετη με τη διεθνή εμπειρία. Γιατί ένα καταξιωμένο διεθνώς μέλος ΔΕΠ που διδάσκει ένα βασικό μάθημα του Α’ έτους αλλά που δεν εμπίπτει στα εξειδικευμένα αντικείμενα που θεραπεύει το Τμήμα, να αλλάζει γνωστικό αντικείμενο; Αντίθετα, θα πρέπει να δοθεί η δυνατότητα σε κάποιο μέλος ΔΕΠ να αιτείται την αλλαγή του γνωστικού του αντικειμένου τουλάχιστον μία φορά στη διάρκεια της υπηρεσίας του. Οι αλλαγές γνωστικών αντικειμένων δεν είναι σπάνιο φαινόμενο στην πολυετή διάρκεια της υπηρεσίας των μελών ΔΕΠ.

 

7. Στο άρθρο 29, τι σημαίνει ότι «Αμιγώς επιστημονικά-ερευνητικά θέματα υπάγονται αποκλειστικά στην αρμοδιότητα της Γενικής Συνέλευσης του Τμήματος ειδικής σύνθεσης»; Η προκήρυξη θέσεων ΔΕΠ πχ δεν εντάσσεται σε αυτά;

 

Πέραν των ανωτέρω, θεωρώ ότι ο νόμος θα πρέπει οπωσδήποτε να έχει πρόβλεψη για τον επανακαθορισμό του μισθολογίου των μελών ΔΕΠ. Τα μέλη ΔΕΠ κρίνονται διαρκώς και με ουσιαστικό τρόπο για να δημοσιεύσουν σε έγκυρα διεθνή περιοδικά, για να εξελιχθούν (οι Λέκτορες δεν αρκεί να είναι ικανοί, πρέπει να μην τύχουν σε καλύτερο συνυποψήφιο για να μην απολυθούν κατά τη κρίση για εξέλιξη), τους ζητούνται προσόντα πάρα πολύ υψηλά (πχ διεθνής αναγνώριση), ξεκινούν να εργάζονται σκληρά από πολύ νωρίς αλλά αποκτούν αμειβόμενη εργασία πολύ αργά (συνήθως μετά τα 33-35), συνταξιοδοτούνται στα 67 και ακόμα και τότε συνήθως δεν έχουν συμπληρώσει τα χρόνια για πλήρη σύνταξη. Η πολιτεία το τελείως ειδικό αυτό καθεστώς το αμείβει πενιχρότατα, με συνεχή υποβάθμιση του βιοτικού τους επιπέδου. Χαρακτηριστικό είναι το έτος 2006: αύξηση 3% του βασικού (δηλαδή του 43% του μισθού σε καθηγητή Α’ βαθμίδας), με παράλληλη αύξηση από 1% σε 4% της παρακράτησης στο επίδομα διδακτικής προετοιμασίας (στο 16% του μισθού), και φορολόγηση κατά 40% αυτού που απομένει. Παράλληλα, ο 13ος μισθός, τα δώρα και η σύνταξη αγγίζουν τα όρια του γελοίου λόγω της τόσο μεγάλης αναλογίας των επιδομάτων στο μισθό. Θα πρέπει η Πολιτεία να επαναφέρει τη θέση του καθηγητή Πανεπιστημίου εκεί που της αρμόζει, με σταδιακή εφαρμογή της διαρκούς αξιολόγησης του εκπαιδευτικού και κυρίως ερευνητικού τους έργου (δε πρέπει να ξεχνάμε ότι το τελευταίο αποτελεί την ειδοποιό διαφορά από άλλους καθηγητές ή δημόσιους λειτουργούς) και καθορισμό μισθού που να ανταποκρίνεται στα προσόντα τους και τις απαιτήσεις της από αυτούς. Ίσως η αρχή θα έπρεπε να γίνει με την κατάργηση του όρου «μέλος ΔΕΠ» και επαναφορά του ορθού «καθηγητής Πανεπιστημίου».

Νίκος Χατζησάββας

http://www.syros.aegean.gr/users/nhad/

Advertisements