Έχω πολλές φορές μιλήσει για την τεράστια διαφορά που υπάρχει στον τρόπο διοίκησης μεταξύ αμερικανικών και ελληνικών πανεπιστημίων: στα ελληνικά πανεπιστήμια όλες οι διοικητικές θέσεις είναι αιρετές. Στα αμερικανικά ο πρόεδρος επιλέγεται από το Συμβούλιο και αυτός μετά διορίζει τον provost και τους κοσμήτορες. Οι πρόεδροι τμημάτων είναι αλλού εκλεγμένοι από τα μέλη ΔΕΠ και αλλού διορισμένοι.
Πρόσφατα έγιναν εκλογές για πρόεδρο στο τμήμα μου. Μετά από πολλή σκέψη και συνομιλίες με τον κοσμήτορα και τον provost, έθεσα και εγώ υποψηφιότητα. Το αποτέλεσμα: επανεξελέγη ο επί 6 χρόνια πρόεδρος του τμήματος, με 13 ψήφους vs 7 για μένα. Ο τωρινός πρόεδρος είναι ένας καλός άνθρωπος, έντιμος, αλλά χωρίς ιδιαίτερες οργανωτικές ή άλλες ικανότητες (δημοσίευση έχει να κάνει από τις αρχές της δεκαετίας του 90). Η διοίκηση του πανεπιστημίου δεν είναι καθόλου ικανοποιημένη με την απόδοσή του.
Γιατί επανεξελέγη; Δεν μπορώ να ξέρω το κίνητρο των συναδέλφων που ψήφισαν όπως ψήφισαν. Όμως μπορώ να εικάσω. Το τμήμα μου είναι γενικά μέτριο. Υπάρχει ένας αριθμός πρεσβύτερων καθηγητών που απλώς περιμένει τη στιγμή που θα συνταξιοδοτηθεί και μέχρι να γίνει αυτό θέλουν την ησυχία τους, να διδάσκουν όσο γίνεται λιγότερο και αυτό που αυτοί θέλουν. Υπάρχουν άλλοι που είναι ερευνητικά ενεργοί, αλλά δεν θέλουν έναν ισχυρό πρόεδρο, κάποιον που θα ασκήσει πίεση για περισσότερα προγράμματα και δημοσιεύσεις. Εγώ βγήκα και τους είπα ότι πρέπει να προσπαθήσουμε περισσότερο, να δουλέψουμε σκληρότερα για να ανεβάσουμε το προφίλ του τμήματος. Εδώ είναι μια περίπτωση όπου αιρετή και διορισμένη διοίκηση κάνουν μεγάλη διαφορά.
Τελικά, σκέφτομαι, βολεμένοι υπάρχουν παντού. Ιδιοτέλεια και εφησυχασμός υπάρχουν παντού. Ερευνητικά, το τμήμα μου δεν απέχει πολύ από τα αντίστοιχα ελληνικά (ο μέσος h index είναι ~15). Καλά που ο κοσμήτορας και η υπόλοιπη διοίκηση είναι διορισμένοι. Αν δεν υπήρχε επίβλεψη από τον provost, οι πρεσβύτεροι καθηγητές θα ανέθεταν όλα τα διδακτικά και διοικητικά βάρη στους νεώτερους χαμηλόβαθμους. Αν κανείς έπιανε και εφάρμοζε το ελληνικό θεσμικό πλαίσιο σε ένα πανεπιστήμιο σαν το CUNY, είμαι 100% σίγουρος ότι σε σύντομο χρονικό διάστημα θα εμφανίζονταν κλίκες, συναλλαγές, κουκουλώματα αντιδεοντολογικών συμπεριφορών, κτλ. Πανεπιστήμια σαν το Harvard είναι εντελώς άλλη ιστορία. Εκεί όλοι είναι φιλόδοξοι, πάνε για το βραβείο Νόμπελ, δεν χρειάζονται πίεση για να αποδώσουν. Συμπεραίνω λοιπόν, και πάλι, ότι το κύριο πρόβλημα του ελληνικού πανεπιστημίου είναι το ΘΕΣΜΙΚΟ πλαίσιο. Αυτό έχει επιτρέψει την καλλιέργεια και την κυριαρχία της νοοτροπίας του βολέματος, όχι τόσο η κουλτούρα μας.
Μαΐου 12, 2008 σε 3:03 πμ
Θέμη από το ίδιο λούκι έχω περάσει κι εγώ. Συμμερίζομαι την αγανάκτησή σου. Το δικό μου «σφάλμα» στη διεκδίκηση της προεδρίας του τμήματος ήταν ποιοτικά παρόμοιο με το δικό σου: προσπάθησα να σπρώξω προς μια κατεύθυνση στην οποία δεν είχαν διάθεση ή ενδιαφερόν να κινηθούν οι συνάδελφοί μου. Είχα και 2 πετυχημένες 3ετείς θητείες ως αναπληρωτής πρόεδρος και πίστευα πως η εκλογή μου ήταν δουλειά τελειωμένη.
Το δίδαγμα που αποκόμισα είναι το εξής: η αλλαγή πονάει και λειτουργεί ως απωθητικός παράγοντας. Ειδικά όταν λέμε μερικά πράγματα έξω από τα δόντια. Και μάλλον είπα μερικά πράγματα έξω από τα δόντια. Ελπίζω εσύ να ήσουν κάπως πιο διπλωματικός! Υπάρχει κι η επόμενη φορά.
Μαΐου 12, 2008 σε 3:55 πμ
Για να πω την αλήθεια, αισθάνθηκα περισσότερο ανακούφιση παρά αγανάκτηση. Η δουλειά του προέδρου είναι πολύ άχαρη, thankless job. Βασικά υπηρετείς το τμήμα, χάνεις χρόνο από τη δική σου έρευνα, και το μόνο που κερδίζεις είναι δυό γραμμές στο CV σου.
ΥΓ. Με τους συναδέλφους μου στο τμήμα είμαι πολύ πιο διπλωματικός από ό,τι με την ελληνική πανεπιστημιακή κοινότητα. Εννοείται! Έχω υπολογίσει h index για όλους αλλά το κράτησα για τον εαυτό μου. Κάτσε να πάρω την προαγωγή και μετά :)
Σοβαρά τώρα, αν είναι να πω κάτι που προωθεί το καλό του τμήματος ή του κολεγίου, αισθάνομαι ελεύθερος να το πω γιατί ξέρω ότι θα έχω τη στήριξη της διοίκησης. Ακόμα και την προαγωγή αν προσπαθήσουν (άδικα) να μπλοκάρουν οι συνάδελφοι του τμήματος, μπορώ να κάνω προσφυγή και να δικαιωθώ. Αυτό το ελληνικό σύστημα όπου όλα αποφασίζονται από το τμήμα χωρίς άνωθεν παρέμβαση είναι μεγάλη πατάτα.
Μαΐου 12, 2008 σε 4:33 πμ
Θέμη,
συμφωνώ απόλυτα με το συμπέρασμά σου. Και η δικιά μου εμπειρία αυτό μου λέει. Θεσμικό πλαίσιο ισχυρό με καρότα και μαστίγια (που να ταιριάζουν με την κουλτούρα μας), αλλιώς χαιρέτα μας τον πλάτανο. Όπως έχω πει πολλές φορές, εδώ στη Βρετανία το ισχυρότερο ‘κίνητρο’ είναι οτί αν ένα τμήμα δεν πάει καλά (σε έρευνα/διδασκαλία που αξιολογούνται) κλείνει και οι εργαζόμενοι μένουν άνεργοι (η μονιμότητα ισχύει μόνο όσο υπάρχει το τμήμα). Έχουν κλείσει πολλά τμήματα (παρεπιπτόντως το ίδιο ισχύει και για τα σχολεία). Αναγκαστικά, λοιπόν, όλοι τρέχουν (που θα λέγαμε κα στο στρατό). Είναι φυσικά πολύ σκληρό σύστημα (είχα γνωστό που πήγε λέκτορας για δυο μήνες το τμήμα έκλεισε και τώρα πίσω ποστ-ντοκ πάλι, με γυναίκα και παιδί) που δεν ευνοεί την επανάπαυση. Δεν υποστηρίζω το ίδιο για την Ελλάδα, δεν ταιριάζει με την κουλτούρα μας. Πρέπει να γίνει μια σοβαρή μελέτη για το τί ταιριάζει με μας και αυτό δε νομίζω οτί έχει γίνει σοβαρά. Βέβαια, τα κριτήρια αξιολόγησης και οι επιβραβεύσεις/τιμωρίες επηρεάζουν άμεσα τις συμπεριφορές. Οπότε θα πρέπει να απαντήσουμε πρώτα στο τί θέλουμε να προάγουμε, τι θέλουμε να πετύχουμε στα πανεπιστήμια μας.
Π.χ. λέγαμε για τα βιβλιομετρικά που θα έρθουν στην επόμενη αξιολόγηση στο νησί. Τώρα έχει αρχίσει να κυκλοφορεί ευρέως και έχει ήδη προκαλέσει έντονες συζητήσεις για γενικότερες αλλαγές στη συμπεριφορά μας, προσλήψεις, προαγωγές κλπ. Ειδικά, to h-index φοριέται πολύ στους διαδρόμους, ενώ πριν, πολλοί αγνοούσαν και την ύπαρξή του! Ήδη, ένα θετικό κατά τη γνώμη μου, είναι οτί έχουν αρχίσει να εκτιμώνται πολύ περισσότερο οι δημοσιεύσεις και οι αναφορές ενώ πριν ήταν κυρίως τί λεφτά έφερες στο τμήμα (σκανδαλώδης προγραμμοθηρία). Κάποιοι ήδη είδαν τις αιτήσεις τους για πιθανές προαγωγές (στηριζόμενοι σε μεγάλα προγράμματα που πήραν πρόσφατα) να έρχονται πίσω με feedback οτί το h-index τους είναι μη ικανοποιητικό και έπεσαν από τα σύννεφα.
Μαΐου 12, 2008 σε 4:42 πμ
Πάντως σε μας ο πρόεδρος του τμήματος δεν εκλέγεται. Προσλαμβάνεται μετά από προκήρυξη/διαφήμηση! Μπορεί να είναι και κάποιος από έξω. Ψηφίζουμε μόνο για δυο εκπροσώπους σε ένα μικρό πάνελ (δε θυμάμαι καλά, νομίζω 5-6 μέλη) και γίνεται κανονικά εκτίμηση βιογραφικού, συνέντευξη και πρόσληψη. Δε νομίζω οτί σε όλα τα πανεπιστήμια είναι έτσι. Το καθένα έχει τον κανονισμό του που το θεωρεί καλύτερο και μπορεί και να τον αλλάζει.
Μαΐου 12, 2008 σε 10:01 μμ
θεμη δεν θελω να σε δυσαρεστησω αλλα εδω ακριβως ερχεται η διαφορα μεταξυ ερευνητικου και διδακτικου ΑΕΙ. Οι συναδελφοι σου δεν θελουν ισως καποιον σαν εσενα για προεδρο γιατι θα σπρωξεις προς μια κατευθυνση που δεν τους ενδιαφερει να πανε.
Εχω την εντυπωση οτι ορισμενες φορες τετοιες επιθυμιες πρεπει να γινονται σεβαστες. Οταν ενα τμημα ειδικευεται στην διδασκαλια, εχουν δικαιωμα να μην κανουν πολλη ερευνα. Και δεν νομιζω οτι ειναι κακο να ψηφιζουν ατομα που εχουν παρομοια λογικη με αυτους. Δεν ζητανε να τεμπελιαζουν, απλα να μην κρινονται με κριτηρια ερευνητικου τμηματος.
Και στην Ελλαδα κατι τετοιο θα ηταν ανεκτο αν
α) δεν το επαιζαν μεγαλοερευνητες
β) δεν ζητουσαν να πληρωνονται λες και κανουν σοβαρη ερευνα
Γιατι στις ΗΠΑ η διαφορα μισθων μεταξυ ερευνητικου ΑΕΙ και διδακτικου ειναι συχνα πολυ μεγαλη.
Μαΐου 12, 2008 σε 10:18 μμ
Πάντως και η Ελλάδα έχει διορισμένες διοικήσεις σε ΑΕΙ. Πρόκειται γιά τις λεγόμενες “προσωρινές διοικούσες επιτροπές” των λεγόμενων “νέων” ΑΕΙ που τις ορίζει το υπουργείο μέχρι τα ΑΕΙ αυτά να αποκτήσουν την “κρίσιμη μάζα” εκλεκτόρων. Καμμία φορά αυτό καθυστερεί επίτηδες και η ζωή της “προσωρινής διοίκησης” συνεχίζεται επ’ αόριστον όπως π.χ. στο Πανεπ. Πελοπονήσου Στο μεταξύ υπάρχει διορισμένη διοίκηση της απόλυτης εκλογής της εκάστοτε κυβέρνησης που κάνει τα πάντα στο νέο ΑΕΙ (από κατασκευές σε κτίρια κλπ μέχρι προσλήψεις των επιλέκτων της κυβέρνησης σε διοικητικά και καθηγητικά πόστα). Ισως είναι ένας θεσμός αρκετά αμφιλεγόμενος αλλά επιτρέπει να δούμε ΤΙ ακριβώς θα γινόταν στον τόπο μας εάν διοίκηση των ΑΕΙ ήταν πάντα οι επίλεκτοι των κυβερνήσεων…
Μαΐου 13, 2008 σε 9:18 πμ
Σε αυτό το θέμα ήθελα να ρωτήσω κάτι. Και στο δικό μας “ίδρυμα” έχουμε εκλογές και τέθηκε θέμα γιατί σε ένα ψηφοδέλτιο δεν υπήρχαν υποψήφιοι από όλες τις σχολές του Ιδρύματος και αυτό ”κατηγορήθηκε” από κάποιους σαν μονομέρεια. Στην Αμερική οι διοικήσεις εξετάζουν και αυτό το κριτήριο δηλαδή το από που θα προέρχονται (ποιες σχολές δλδ) οι υποψήφιοι ή απλώς επιλέγονατι αυτοί που έχουν τις καλύτερες διοικητικές ικανότητες ανεξαρτήτως σχολών?
Μαΐου 14, 2008 σε 10:56 μμ
@Μano: Τίποτα δε μας λέει το πως γίνονται οι επιλογές των προσωρινών διοικήσεων. Δεν έχει προτείνει κανείς εδώ μέσα να διορίζονται από τον Υπουργό Παιδείας τα μέλη του Συμβουλίου Επιτρόπων. Και για τις προσωρινές διοικήσεις κακός είναι ο τρόπος επιλογής.
@ΥΥ: Ανεξαρτήτως σχολών, κατ’αρχήν. Άλλωστε για τις υψηλές διοικητικές θέσεις η εναλλαγή δεν είναι συχνή — ο πρύτανης μπορεί να μείνει πρύτανης 10+ χρόνια. Στο Harvard είχαν 28 προέδρους σε 370 χρόνια.